ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΚΑΡΙΑ
του Οικονομολόγου / Μελετητή Κωνσταντίνου Α. Γαγλία
Όλες οι έρευνες και μελέτες των τελευταίων ετών για το φαινόμενο της μακροζωίας στην Ικαρία και ιδιαίτερα η γνωστή επιδημιολογική μελέτη του Πανεπιστημίου Αθηνών που έγινε το 2009 από ομάδα επιστημόνων με επικεφαλής τον καθηγητή της Α΄ Πανεπιστημιακής Καρδιολογικής Κλινικής του Ιπποκράτειου Νοσοκομείου κ. Χριστόδουλο Στεφανάδη, οδηγούν στο συμπέρασμα ότι το μυστικό της είναι κυρίως αποτέλεσμα ενός συγκεκριμένου τρόπου ζωής των Ικαρίων.
Το γεγονός αυτό και ιδιαίτερα η είσοδος Ικαρίας στο club των πέντε blue zones μακροβιότητας όλης της υφηλίου, έγινε αντικείμενο, ενός χωρίς προηγούμενο δημοσιογραφικού και ερευνητικού ενδιαφέροντος για το νησί, που απασχολεί τα τελευταία χρόνια επιστημονικά περιοδικά, μεγάλες εφημερίδες καθώς και γνωστούς τηλεοπτικούς σταθμούς και ειδησεογραφικά πρακτορεία σε όλο το κόσμο. Διευκρινίζεται ότι μπλέ ζώνη (blue zone) έχει καθιερωθεί να ονομάζεται μια περιοχή με μεγάλο, συγκριτικά, αριθμό αιωνόβιων ανθρώπων (άνω των 90 ετών) και σε αυτό η Ικαρία κερδίζει παγκόσμιο πρωτάθλημα.
Αναμφισβήτητα, η τεράστια αυτή δημοσιότητα και φήμη, σε ότι αφορά αυτό το παγκόσμιας εμβέλειας χαρακτηριστικό γνώρισμα του νησιού, είναι επόμενο να δημιουργεί πολλές θετικές σκέψεις και μεγάλες προσδοκίες αναφορικά με τις διαφαινόμενες μελλοντικές προοπτικές της Ικαρίας.
Οι προοπτικές αυτές φαίνεται ότι είναι πραγματοποιήσιμες στη βάση, όμως, της υλοποίησης ενός μακροπρόθεσμού στρατηγικού σχεδιασμού που μπορεί να έχει σοβαρές αναπτυξιακές προεκτάσεις στο προβλεπτό μέλλον με την εφαρμογή των πλέον εξελιγμένων και καινοτόμων θεματικών μορφών τουρισμού με επικέντρωση του ενδιαφέροντος στην «υγιεινή διαμονή» στο νησί της Ικαρίας και στη μέθεξη, συνταξιούχων κυρίως, φίλων του νησιού (Ελλήνων και ξένων) στον ιδιαίτερο (και σύγχρονο) τρόπο ζωής των Ικαρίων.
Στο πλαίσιο αυτών των σχεδιασμών προέχει η σε βάθος διεθνής αναγνώριση της Ικαρίας ως νησιού του «ευζείν» και της «μακροζωίας» και το μοναδικό αυτό χαρακτηριστικό στοιχείο να αποτελέσει ισχυρό λόγο για προσέλκυση ανθρώπων υψηλού κοινωνικοοικονομικού επιπέδου για
προσωρινή ή/και μόνιμη εγκατάσταση στην Ικαρία.
Η υλοποίηση ενός τόσο φιλόδοξου σχεδίου δεν είναι εύκολη υπόθεση. Απαιτείται σοβαρή αντιμετώπιση στο σχεδιασμό και την υλοποίηση του όλου εγχειρήματος, με εμμονή στο στόχο και κυρίως με την αμέριστη υποστήριξη της πολιτείας καθώς και όλων των κατοίκων του νησιού αλλά και των Ικαρίων της διασποράς. Η υποστήριξη των Ικαρίων θεωρείται δεδομένη λαμβάνοντας υπόψη το υψηλό αίσθημα φιλοξενίας που τους διακρίνει (και αυτό έχει αποδειχθεί ιστορικά και κατά το πρόσφατο παρελθόν) καθώς και το γνωστό επικοινωνιακό χάρισμα που περίτρανα τους χαρακτηρίζει.
Στο πλαίσιο υλοποίησης των διαδοχικών φάσεων της όλης αναπτυξιακής προσπάθειας προτείνονται, όχι περιοριστικά, τα παρακάτω βήματα:
- Σχεδιασμός και υλοποίηση σειράς νέων συνεδρίων και άλλων προωθητικών ενεργειών στην Ελλάδα και σε Διεθνή Φόρα για το σκοπό της παρουσίασης των αποτελεσμάτων των μελετών που έχουν γίνει ή/και νεότερων ερευνών για το παράδοξο της υπέρμετρης και μάλιστα ποιοτικής μακροζωίας στην Ικαρία σε σχέση με άλλες περιοχές του κόσμου.
- Ανάληψη σχετικών πρωτοβουλιών από το Δήμο Ικαρίας, την Περιφέρεια Αιγαίου, το υπουργείο Τουρισμού, λοιπά συναρμόδια υπουργεία και σε συνεργασία με ελληνικούς και ξένους ερευνητικούς και επιστημονικούς φορείς καθώς και ερευνητικά ινστιτούτα, που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην ανάδειξη του μοναδικού αυτού πλεονεκτήματος της Ικαρίας. Ο κυρίαρχος στόχος όλων αυτών των προσπαθειών θα πρέπει να είναι η διεθνής αναγνώριση και ως εκ τούτου η κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη της Ικαρίας ως περιοχής ιδιαίτερου τρόπου (ποιοτικής) ζωής που εξασφαλίζει ψυχική ηρεμία και επίπεδο ζωής που συμβάλλουν στην μακροβιότητα των κατοίκων της.
- Για το σκοπό μιας περισσότερο αποτελεσματικής υλοποίησης των παραπάνω, ή και άλλων δράσεων, κρίνεται σκόπιμο να αναζητηθεί και η συνδρομή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο ενός, συμβατού με το θέμα, Ευρωπαϊκού Προγράμματος. Προς την κατεύθυνση αυτή θα μπορούσαν να αναληφθούν σχετικές πρωτοβουλίες από την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, σε συνεργασία με το Δήμο Ικαρίας και άλλους αναπτυξιακούς φορείς από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Επίσης σημαντική θα ήταν η επέκταση των δράσεων του εν λόγω ευρωπαϊκού έργου στη δικτύωση των πέντε blue zones που αποτελούν το club της μακροζωίας σε όλο τον κόσμο (Ικαρία – Ελλάδα, Σαρδηνία – Ιταλία, Οκινάουα – Ιαπωνία, Λόμα Λίντα Καλιφόρνια-ΗΠΑ, Χερσόνησος της Νικαάουα – Κόστα Ρίκα) με προφανείς, από κάθε άποψη, αναπτυξιακές, κοινοτικές και διακρατικές συνεργασίες.
- Εκπόνηση στρατηγικού και επιχειρησιακού σχεδιασμού για την αξιοποίηση των παραπάνω χαρακτηριστικών στοιχείων της Ικαρίας σε ότι αφορά τον τρόπο οργάνωσης και πλήρους αξιοποίησής τους αλλά και κυρίως για το σχεδιασμό των προϊόντων και υπηρεσιών που θα μπορούσαν να παρέχονται προς την κατεύθυνση της υποδοχής και εξυπηρέτησης των φίλων του ικαριακού παραδοσιακού τρόπου ζωής. Με τις ενέργειες αυτές τίθενται οι βάσεις για την ανάπτυξη ενός μοναδικού στο κόσμο ιδιότυπου θεματικού τουρισμού με πολλαπλά οικονομικά και κοινωνικά οφέλη όχι μόνον για την Ικαρία και την Ελλάδα αλλά και για την Ε.Ε η οποία, ήδη, διαθέτει τις δύο από τις πέντε blue zones (Ικαρία και Σαρδηνία) στον κόσμο.
- Αναμενόμενες θετικές επιπτώσεις, τουλάχιστον, για την τοπική αγορά της Ικαρίας από τη σταδιακή αξιοποίηση του προαναφερθέντος μοναδικού συγκριτικού πλεονεκτήματος του νησιού.
Ενδεικτικά :
(1) Αναζήτηση και καταγραφή σε όλα τα χωριά και οικισμούς της Ικαρίας παλαιών παραδοσιακών σπιτιών για ανακαίνιση (σε συνεργασία με τους ιδιοκτήτες τους) μαζί με τον περιβάλλοντα (κατά προτίμηση αγροτικό) χώρο. Υπάρχει τεράστιο απόθεμα μη χρησιμοποιούμενων παλαιών παραδοσιακών κατοικιών στο νησί.
(2) Αναζήτηση ανακαινισμένων παραδοσιακών κατοικιών για μεσοπρόθεσμη ή μακροχρόνια μίσθωση.
(3) Παροχή κινήτρων για ανέγερση και τουριστική εκμετάλλευση νέων κατοικιών σύμφωνα με το παραδοσιακό πολεοδομικό σύστημα της Ικαρίας.
(4) Αναζήτηση καταλυμάτων σε «ζωντανά» οικογενειακά αγροτόσπιτα της Ικαρίας για συστέγαση και σίτιση φίλων του νησιού με βάση παραδοσιακά αγροτικά προϊόντα και παραδοσιακές ικαριακές συνταγές.
(5) Τόνωση της ζήτησης υπηρεσιών ξενοδοχειακών καταλυμάτων σε μόνιμη ή περιοδική βάση σε όλη τη διάρκεια του έτους. (Αναμενόμενη σημαντική επιμήκυνση της μέχρι σήμερα μικρής διάρκειας της τουριστικής περιόδου στην Ικαρία και στην ευρύτερη νησιώτικη περιοχή).
(6) Αυξημένη ζήτηση λουτροθεραπευτικών και συναφών υπηρεσιών και μάλιστα από πελατειακό κοινό, κατά κανόνα, υψηλού εισοδηματικού επιπέδου.
(7) Ζήτηση ικαριακών προϊόντων φυτικής και ζωικής προέλευσης καθώς και παραδοσιακών κρασιών, ποτών και αναψυκτικών και των περίφημων μεταλλικών νερών του νησιού με τυχόν υλοποίηση των σχετικών επενδύσεων εμφιάλωσης. Επίσης, επεξεργασία και αξιοποίηση των βοτάνων που απαντώνται σε πολύ μεγάλη ποικιλία στην ελεύθερη φύση του νησιού.
(8) Δημιουργία επενδυτικών ευκαιριών στο νησί σε όλους τους παραγωγικούς τομείς και δημιουργία πολυάριθμων νέων θέσεων εργασίας κυρίως για τους νέους και τις γυναίκες του νησιού που σήμερα μαστίζονται από την ανεργία.
(9) Αναζήτηση πολιτιστικών δρώμενων και καλλιτεχνικών εκδηλώσεων όλο το χρόνο.
(10) Ανάγκη κάλυψης άλλων δορυφορικών υπηρεσιών και δραστηριοτήτων.
Σταδιακή εκπλήρωση των παρακάτω προϋποθέσεων που συμβάλλουν στη διασφάλιση μεγαλύτερου βαθμού επιτυχίας, σε ότι αφορά την επίτευξη των στόχων του όλου εγχειρήματος:
(1) Παραμονή του Νοσοκομείου Ικαρίας (Άγιος Κήρυκος) ως Αυτόνομου Νοσηλευτικού Ιδρύματος και σημαντική αναβάθμιση των διαγνωστικών και ιατρικών υπηρεσιών του.
(2) Ενίσχυση των υποδομών και των νοσηλευτικών δυνατοτήτων των υφιστάμενων κέντρων και σταθμών υγείας Ευδήλου και Ραχών Ικαρίας και παρουσία ιατρών και στα λοιπά μεγάλα χωριά που βρίσκονται μακριά από τις προαναφερόμενες δομές υγείας (π.χ Καρκινάγρι και Μαγγανίτης).
(3) Καθιέρωση ισχυρών οικονομικών κινήτρων για επενδύσεις στην Ικαρία που αφορούν το σύνολο των παραγωγικών τομέων (πρωτογενής, δευτερογενής, τριτογενής) με ιδιαίτερη μέριμνα για τη στήριξη έργων ανακαίνισης και ανέγερσης νέων παραδοσιακών κατοικιών και εν γένει τουριστικών καταλυμάτων.
(4) Σημαντική βελτίωση των λιμενικών, οδικών και λοιπών υποδομών του νησιού.
(5) Προστασία, βελτίωση και ανάδειξη των κοινόχρηστων υποδομών (πεζόδρομων κλπ) των παραδοσιακών τουριστικών περιοχών και οικισμών του νησιού. Ιδιαίτερα δε η κατασκευή των κατάλληλων οδικών έργων απρόσκοπτης προσπέλασης από τα οικιστικά κέντρα αυτών (π.χ άμεση προτεραιότητα στην οδική παράκαμψη του Αρμενιστή και του Ευδήλου, αντιμετώπιση της άναρχης δόμησης στην περιοχή Φάρου και άλλες παράλιες περιοχές, προστασία της ακτογραμμής Θέρμων – Φάρου από τις συνεχείς αυθαιρεσίες καταπάτησης, περίφραξης και καταστροφής της παράλιας αυτής ζώνης που προσφέρεται για τη δημιουργία βασικού πόλου για ορθολογική τουριστική ανάπτυξη της νότιας πλευράς του νησιού κ.α ).
(6) Μελέτη – σχεδιασμός και υποβολή για έγκριση, στην επόμενη προγραμματική περίοδο, του οδικού τούνελ που θα συνδέει απ΄ ευθείας το βόρειο και το νότιο τμήμα του νησιού (Βλ. Περιοδικό Εταιρείας Ικαριακών Μελετών, Φύλλο 12, Ιούνιος 2010 – Προμελέτη/Πρόταση Πολιτικού Μηχανικού κ. Κωνσταντίνου Ρόζου και κ. Δημητρίου Ρόζου Καθηγητή Σχολής Μηχανικών Μεταλλείων – Μεταλλουργών του ΕΜΠ).
(7) Αξιοποίηση των Ιαματικών Πηγών της Ικαρίας με σύμπραξη Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (βλ. Κωνσταντίνος Γαγλίας στο ikariamag)
(8) Δραστική προστασία του φυσικού και οικιστικού περιβάλλοντος του νησιού και ιδιαίτερα περιοχών ιδιαίτερου φυσικού κάλους όπως το αρχαίο δάσος Ράντη, το φαράγγι Χάλαρη, καθώς και των πολυάριθμων παραδοσιακών οικισμών όπως τα μικρά χωριά Δρούτσουλας, Κουνιάδοι,Τραπάλου, Νάνουρας, Λαγκάδα, Μαυριάνου, Πέζι κ.α).
(9) Άμεση αντιμετώπιση του προβλήματος των απορριμμάτων με την υλοποίηση του, ώριμου πλέον, έργου του ΧΥΤΥ και την οργάνωση των κατάλληλων συστημάτων ανακύκλωσης με στόχο την αυτοδυναμία του νησιού στο φλέγον αυτό θέμα.
(10) Άμεση ανάγκη εγκατάστασης και απρόσκοπτης λειτουργίας σύγχρονων συστημάτων βιολογικού καθαρισμού λημμάτων στις περιοχές Αρμενιστή, Εύδηλου και Αγίου Κηρύκου καθώς και ανάλογα συστήματα στους τουριστικούς παραλιακούς οικισμούς και παράκτια χωριά του νησιού με ιδιαίτερη αναφορά στις περιοχές Καρκιναγρίου, Μαγγανίτη, Ξυλοσύρτη, Θέρμων, Καραβοστάμου και Νάνουρα.
(11) Άμεση οργάνωση και λειτουργία των δημόσιων οδικών συγκοινωνιακών γραμμών της Ικαρίας που έχουν καταργηθεί τα τελευταία χρόνια, με ευθύνη του Δήμου Ικαρίας, λαμβανομένων υπόψη των γεωγραφικών ιδιαιτεροτήτων του νησιού.
(12) Μεγαλύτερη συχνότητα και ποιοτική αναβάθμιση ακτοπλοϊκών συγκοινωνιών με τον Πειραιά και τα νησιά της ευρύτερης περιοχής του Αιγαίου. Επίσης, διερεύνηση, σε συνεργασία με αναπτυξιακούς φορείς άλλων νησιών του Αιγαίου, της δυνατότητας απόπλου πλοίων των εν λόγω γραμμών από το λιμάνι του Λαυρίου για το σκοπό της συντόμευσης του χρόνου διάρκειας του θαλάσσιου ταξιδιού από και προς τα νησιά κυρίως του ΒΑ Αιγαίου. Η εκδοχή αυτή λόγω π.χ ελαχιστοποίησης κατά 2-3 ώρες της διάρκειας του ταξιδιού προς την Ικαρία προσφέρεται και για τη διαμόρφωση του κόστους των εισιτηρίων σε χαμηλότερα επίπεδα λόγω εξοικονόμησης χρόνου και καυσίμου για τα πλοία που θα εξυπηρετούν την εν λόγω γραμμή.
(13) Υλοποίηση των προ – εγκεκριμένων, παλαιότερα, καταδυτικών πάρκων από την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου ως αναπτυξιακού έργου εξαιρετικής σημασίας (θεματικός τουρισμός) για τα νησιά Ικαρία και Φούρνοι όπου και τα ανακαλυφθέντα, πρόσφατα, πολυάριθμα αρχαία ναυάγια.
(14) Υποστήριξη του περιπατητικού και αναρριχητικού τουρισμού που, ήδη, ο τελευταίος βρίσκεται σε ύφεση τα τελευταία χρόνια λόγω της μη υποστήριξης του, στο βαθμό που θα έπρεπε, από το Δήμο Ικαρίας.
(15) Ενίσχυση των πολιτιστικών εκδηλώσεων στην Ικαρία και των κάθε μορφής συλλογικών προσπαθειών που προστατεύουν και προάγουν τον παραδοσιακό τρόπο ζωής, το ιδιαίτερο γλωσσικό ιδίωμα, τα ήθη και τα έθιμα των Ικαρίων.
(16) Εκπόνηση και εφαρμογή πολιτιστικών δράσεων στην Ικαρία οι οποίες θα καλύπτουν αντίστοιχα ενδιαφέροντα των φιλοξενούμενων. Για παράδειγμα η ανάγκη ενίσχυσης θεατρικής υποδομής στο νησί, όπως η κατασκευή μεγάλου υπαίθριου θεάτρου σε κατάλληλο χώρο, θα πρέπει να τύχει του άμεσου ενδιαφέροντος των αρμόδιων αναπτυξιακών και πολιτιστικών φορέων.
Ιούλιος 2026
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Α. ΓΑΓΛΙΑΣ
ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΜΕΛΕΤΤΗΣ
π. Προεδρος του ΣΙΕΠ
