Μια συζήτηση με τον Επίκουρο Καθηγητή Ορθοπαιδικής της Ιατρικής Σχολής EUC Φρανκφούρτης, Δρ. Μιχαήλ-Αλέξανδρο Μαλαχιά.
Τα ιαματικά λουτρά της Ικαρίας, και ιδιαίτερα οι ραδονιούχες πηγές των Θερμών, αποτελούν εδώ και δεκαετίες σημείο αναφοράς για επισκέπτες που αναζητούν ανακούφιση από μυοσκελετικές παθήσεις και χρόνιους πόνους.
Πέρα όμως από τις προσωπικές εμπειρίες και τις μαρτυρίες των λουόμενων, τι δείχνουν τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα για την αποτελεσματικότητα της λουτροθεραπείας με ραδόνιο;
Αφορμή για τη συζήτηση αποτελεί μια νέα συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση της διεθνούς βιβλιογραφίας, η οποία δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο του 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Cureus.
Ο Επίκουρος Καθηγητής Ορθοπαιδικής, Δρ. Μιχαήλ-Αλέξανδρος Μαλαχιάς, με καταγωγή από την Ικαρία από την πλευρά του πατέρα του, μιλά για τα αποτελέσματα της έρευνας που πραγματοποιήθηκε υπό την επιστημονική του καθοδήγηση, τη σχέση της με τις ιαματικές πηγές του νησιού και τις προοπτικές της λουτροθεραπείας στην αντιμετώπιση του μυοσκελετικού πόνου.
Κύριε Καθηγητά, γιατί συζητάμε ακόμα για τα ιαματικά λουτρά εν έτει 2026;
Γιατί πρόκειται για μια φυσική μορφή συντηρητικής θεραπείας στους πόνους των αρθρώσεων και όχι μόνο. Αυτό που συνηθίζουμε να συστήνουμε εμείς οι ορθοπεδικοί, φερ’ ειπείν, στους πόνους της αρθρίτιδας, είναι καταρχήν φάρμακα, παυσίπονα και αντιφλεγμονώδη, έπειτα ενδαρθρικές εγχύσεις και τέλος, σε προχωρημένες μορφές, χειρουργείο αντικατάστασης της άρθρωσης από τεχνητά εμφυτεύματα.
Όλα αυτά, φυσικά, μπορεί να συνοδεύονται από παρενέργειες, ανεπιθύμητες ενέργειες και, όταν μιλάμε για επεμβάσεις, από ένα ρίσκο σοβαρών πιθανών επιπλοκών. Έτσι, η τάση σήμερα είναι προς μη επεμβατικές ή πιο φυσικές, βιολογικές μορφές θεραπείας, με μικρότερους κινδύνους για τους ασθενείς. Μία από αυτές είναι και τα ιαματικά λουτρά.
Ακούμε συχνά εδώ στο νησί ηλικιωμένους ασθενείς να επισκέπτονται τα Θέρμα κάθε χρόνο και να ορκίζονται στα μαγικά αποτελέσματα των νερών. Τελικά, τι ισχύει;
Κοιτάξτε, πράγματι οι λουτροθεραπείες με ραδόνιο έχουν υποστηριχτεί από πλήθος μαρτυριών ασθενών και ανεκδοτολογικών ιστοριών, χωρίς ισχυρή επιστημονική τεκμηρίωση, τουλάχιστον μέχρι πρόσφατα.
Πέραν τούτου, υπάρχουν και αντίθετες ιστορίες, οι οποίες συνδέουν τις λουτροθεραπείες, ιδιαίτερα εκείνες με κύριο συστατικό στοιχείο το ραδόνιο, όπως σε ορισμένες περιοχές στη χώρα μας, με κινδύνους και παρενέργειες.
Είναι, εν ολίγοις, ένα πεδίο «ιντριγκαδόρικο», που στην Ελλάδα στηρίζεται στην από στόμα σε στόμα επικοινωνία, το σπασμένο τηλέφωνο, «πώς ήταν;», «α, πήγα έναν μήνα στην Ικαρία για ζεστά μπάνια και γύρισα καινούργια», παρά στη διαμορφωμένη γνώμη του ειδικού, που συνήθως απέχει γιατί δεν έχει άποψη επί του θέματος, καθώς δεν συμπεριλαμβάνεται στα συνήθη επιστημονικά συγγράμματα και την κλασική ιατρική εκπαίδευση.
Μάλιστα. Κι εσείς, τι πιστεύετε επί του θέματος;
Είναι λάθος το ερώτημα που μου θέτετε. Δεν έχει να κάνει με το τι πιστεύω εγώ ή ο Χ γιατρός. Αυτό δεν έχει καμία αξία. Έχει να κάνει με το τι αποδεικνύει η επιστήμη, στον βαθμό που έχει μελετηθεί συστηματικά η επίδραση των ραδονιούχων λουτροθεραπειών στις μυοσκελετικές παθήσεις, ώστε να μπορούν να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα, evidence based.
Υπάρχουν, λοιπόν, τέτοιες μελέτες;
Ασφαλώς. Η απάντηση είναι πως σήμερα, πλέον, υπάρχουν. Ένας αριθμός σύγχρονων κλινικών μελετών την τελευταία εικοσαετία δείχνει ότι το πεδίο έχει αρχίσει να ερευνάται σε βάθος.
Πού έχουν γίνει αυτές οι μελέτες;
Κυρίως σε χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, την Αυστρία, την Ελβετία, τη Γερμανία.
Τούτου λεχθέντος, παρουσιάζει ενδιαφέρον το γεγονός ότι οι πρώτοι που ξεκίνησαν τη συστηματική επιστημονική μελέτη του φαινομένου δεν ήταν οι Δυτικοί, αλλά οι Ρώσοι, ήδη από τον προηγούμενο αιώνα, με πλήθος δημοσιεύσεων στα ρωσικά, σε δικά τους επιστημονικά περιοδικά.
Ωστόσο, ήταν το ζήτημα της γλώσσας που εμπόδιζε τη διεθνοποίηση των αποτελεσμάτων τους τότε.
Και η δική σας επιστημονική μελέτη;
Έγινε από μια ομάδα φοιτητών μου από την Ιατρική Σχολή EUC Φρανκφούρτης, υπό την επιστημονική μου καθοδήγηση.
Πρόκειται για μια μετα-ανάλυση της σχετικής βιβλιογραφίας που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο του 2026 στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Cureus.
Η συγκεκριμένη ιατρική μελέτη εξέτασε την αποτελεσματικότητα της θεραπείας με ραδόνιο σε ιαματικά λουτρά (radon spa therapy) για την αντιμετώπιση μυοσκελετικών παθήσεων, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, η αγκυλοποιητική σπονδυλαρθρίτιδα και η οστεοαρθρίτιδα.
Διαβάστε την επιστημονική μελέτη στο Cureus
Πώς σκεφτήκατε να ασχοληθείτε με το θέμα αυτό;
Δεν σας κρύβω ότι το έναυσμα για την εκπόνηση της μελέτης αυτής ήταν τα ραδονιούχα ιαματικά λουτρά της Ικαρίας, νησιού από το οποίο έλκει την καταγωγή του ο πατέρας μου.
Όπως γνωρίζετε, είναι τα ισχυρότερα ραδονιούχα ιαματικά λουτρά στην Ελλάδα, αλλά και από τα ισχυρότερα παγκοσμίως.
Ήθελα να διερευνήσω αν στέκει επιστημονικά η θεραπεία αυτή ή αν είναι απλά ένα φαινόμενο placebo, κατά το οποίο οι ασθενείς αισθάνονται καλά, χαλαρώνουν με τις λουτροθεραπείες και πιστεύουν ότι βοηθιούνται, ενώ δεν ισχύει κάτι τέτοιο.
Μάλιστα. Όμως, γιατί ειδικά ραδονιούχα λουτρά και όχι γενικά ζεστά ιαματικά λουτρά;
Για να εξάγεις ορθά επιστημονικά συμπεράσματα, είναι πιο ακριβές να απομονώνεις και να μελετάς έναν παράγοντα κάθε φορά και όχι πολλούς μαζί.
Αν, φερ’ ειπείν, ερευνούσαμε γενικά και αόριστα την επίδραση οποιωνδήποτε λουτροπηγών, ανεξαρτήτως σύστασης νερού, αυτό θα μας έδινε ένα γενικευμένο αποτέλεσμα που δεν θα είχε να κάνει με τη δράση των εκάστοτε μετάλλων και ιχνοστοιχείων που θα ήταν διαλυμένα στο νερό, αλλά με τη γενικότερη ευεξία που δημιουργεί η λουτροθεραπεία στη φύση.
Τώρα, στην ερώτησή σας γιατί ειδικά ραδόνιο και όχι κάτι άλλο, όπως για παράδειγμα το θείο, που έχουν άλλες πηγές, γνωρίζαμε ήδη πως υπάρχουν αρκετές επιστημονικές ενδείξεις πως το radon spa treatment λειτουργεί ευεργετικά στην ανακούφιση από τους μυοσκελετικούς πόνους.
Αυτό που έλειπε ως τώρα ήταν ένα consensus μεταξύ επιστημόνων πάνω σε αυτό, βάσει των διάσπαρτων στη βιβλιογραφία επιστημονικών στοιχείων. Αυτό ακριβώς το κενό επιδιώξαμε εμείς να κλείσουμε, στον βαθμό που μας αναλογούσε.
Και τι έδειξε η μελέτη σας;
Πρώτον, σημαντική μείωση του πόνου. Η μετα-ανάλυση επιβεβαίωσε ότι η λουτροθεραπεία με ραδόνιο προσφέρει σημαντική βραχυπρόθεσμη και μεσοπρόθεσμη μείωση της έντασης του πόνου σε ασθενείς με μυοσκελετικές διαταραχές, σε σύγκριση με ομάδες ελέγχου.
Δεύτερον, η λουτροθεραπεία με ραδόνιο αναδεικνύεται σε μια αποτελεσματική, μη επεμβατική επιλογή για τη διαχείριση χρόνιων πόνων και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών.
Επομένως, θα συστήνατε ραδονιούχες λουτροθεραπείες σε ασθενείς με χρόνιους μυοσκελετικούς πόνους που δεν ανταποκρίνονται σε άλλα συντηρητικά μέσα;
Ναι, θα τους σύστηνα, αν μπορούσαν, να πάνε όλοι στην Ικαρία!
Εξάλλου, είναι πλέον και επιστημονικά αποδεδειγμένο, χάρη στη μελέτη μας, την πρώτη μετα-ανάλυση της διεθνούς βιβλιογραφίας πάνω στο ζήτημα του radon spa treatment για τις μυοσκελετικές παθήσεις.
Μαζέψαμε και επεξεργαστήκαμε τα αποτελέσματα από όλες τις έγκυρες κλινικές μελέτες που έχουν δημοσιευθεί διεθνώς και εξετάζουν την αποτελεσματικότητα των ραδονιούχων ιαματικών πηγών στη θεραπεία των μυοσκελετικών πόνων.
Τα αποτελέσματά μας ήταν πολύ ενθαρρυντικά. Φαίνεται ότι οι ραδονιούχες λουτροθεραπείες λειτουργούν ευεργετικά για τον/την ασθενή για ένα χρονικό διάστημα τουλάχιστον 6 μηνών μετά το πέρας των θεραπειών.
Και αυτό που είπατε για κινδύνους;
Κοιτάξτε, γίνεται ένα μπέρδεμα εδώ από τον κόσμο. Άλλο το ράδιο, άλλο το ραδόνιο. Δύο διαφορετικά χημικά στοιχεία. Μην τα μπερδεύουμε.
Υπάρχουν αρκετές μελέτες που έχουν εξετάσει τον κίνδυνο έκθεσης σε ραδόνιο για τους εργαζόμενους σε διάφορες ραδονιούχες λουτροπηγές ανά την υφήλιο, οι οποίοι, όπως φαντάζεστε, παραμένουν πολύ παραπάνω από τον κάθε ασθενή στις εγκαταστάσεις των λουτρών.
Η συντριπτική πλειοψηφία των μελετών ελέγχου κινδύνου δείχνει ότι δεν υπάρχει αυξημένο ρίσκο για τους ανθρώπους αυτούς που εκτίθενται πολύ παραπάνω από τους ασθενείς που έρχονται για λίγο κάθε φορά και φεύγουν. Επομένως, ούτε και για τους ασθενείς.
Υπάρχει κάποια κατηγορία ασθενών που θα συστήνατε να αποφεύγει τα ιαματικά λουτρά με ραδόνιο;
Αυτό είναι μια άλλη ιστορία. Γενικά, αν και δεν υπάρχει διεθνές consensus και ξεκάθαρη επιστημονική τεκμηρίωση ως προς το εν λόγω θέμα, αυτό που συστήνουμε είναι να αποφεύγουν τα ζεστά ιαματικά λουτρά ασθενείς με θυρεοειδοπάθειες, ιστορικό κακοηθειών, σοβαρών καρδιοπαθειών και αγγειακών παθήσεων.
Κύριε Καθηγητά, θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για τον χρόνο σας και τις πολύτιμες πληροφορίες που μας δώσατε για αυτό το ιδιαίτερα ενδιαφέρον θέμα, που έχει να κάνει και με τον τόπο μας.
Εγώ σας ευχαριστώ πολύ για το βήμα που μου δώσατε προς ενημέρωση των ασθενών.
Είναι πολύ σημαντικό σήμερα, με τον βομβαρδισμό πληροφοριών που υπάρχει στο διαδίκτυο, ο κόσμος να ενημερώνεται ορθά και η ενημέρωση να είναι έγκυρη και επιστημονικά τεκμηριωμένη, όχι «ράδιο αρβύλα».
Μάθετε περισσότερα για τις συντηρητικές θεραπείες του μυοσκελετικού πόνου
Για περισσότερες πληροφορίες και προγραμματισμό ραντεβού με τον Επίκουρο Καθηγητή Ορθοπαιδικής, Δρ. Μιχαήλ-Αλέξανδρο Μαλαχιά:
Τηλέφωνο: 6936503290
Ιστοσελίδα: www.malahias.gr
