Το ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΙΚΑΡΙΑΣ και η Νέα Εποχή των Θέρμων (Το Νοσοκομείο της Ικαρίας και ο φυσικός του ρόλος ως ιατρικό θεμέλιο της λουτρόπολης)
Απόσπασμα από το παράρτημα της 5ης έκδοσης (που θα κυκλοφορήσει σύντομα), του βιβλίου μου: «ΤΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ»
Το Γενικό Νοσοκομείο Ικαρίας δεν είναι ένα «τυπικό επαρχιακό νοσοκομείο». Είναι κατάκτηση των ίδιων των Ικαριωτών.
Δεν χαρίστηκε. Δεν ήρθε από «άνωθεν πολιτική». Χτίστηκε με επιμονή, προσωπική εργασία και –κυρίως– με χρήματα των Ικαριωτών του νησιού και της διασποράς. Και μέχρι σήμερα εξακο-
λουθεί να στηρίζεται από αυτούς.
Το Νοσοκομείο Ικαρίας είναι σύμβολο συλλογικής ιατρικής ευθύνης – ένα παράδειγμα κοινοτικής οργάνωσης που δείχνει πως η Ιατρική μπορεί να ανθίσει ακόμη και σε τόπους απομονωμένους, όταν υπάρχει όραμα και συμμετοχή. Χτίστηκε με κόπο, εθελοντισμό και πείσμα. Οι κάτοικοι, μαζί με τους Ικαριώτες της Αμερικής, του Καναδά και της Αυστραλίας, εργάστηκαν, πρόσφεραν, συγκέντρωσαν χρήματα και στήριξαν έμπρακτα την ανέγερση και τον εξοπλισμό του. Ήταν έργο κοινό, καρπός εμμονής και αγάπης για τον τόπο· μια πράξη πίστης στη δύναμη της ίδιας της κοινωνίας.
Να το πούμε καθαρά: ό,τι είναι σήμερα, οφείλεται στους Ικαριώτες.
Η ιστορία της υγείας στην Ικαρία είναι μια ιστορία αγώνα, αλληλεγγύης και διορατικότητας.
Το Νοσοκομείο Ικαρίας δεν υπήρξε «δώρο» κανενός· ήταν κατάκτηση.
Σήμερα, δεκαετίες μετά, το Νοσοκομείο Ικαρίας λειτουργεί με υποδειγματικό τρόπο. Εξυπηρετεί όχι μόνο τους κατοίκους του νησιού, αλλά και ασθενείς από τους Φούρνους και τα γύρω νησιά.
Το πείσμα να μη στερηθεί το νησί τον γιατρό του· να μην εξαρτάται η φροντίδα της υγείας από την απόσταση ή τη γραφειοκρατία.
Το ίδιο αυτό πνεύμα μπορεί να γίνει και ο θεμέλιος λίθος της νέας εποχής των Θέρμων.
Και είναι ένα νοσοκομείο που λειτουργεί καλά, όχι στο «περίπου».
Με σύγχρονες υποδομές που άλλες νησιωτικές μονάδες δεν έχουν:
• Αξονικός τομογράφος.
• Μονάδα τεχνητού νεφρού (αιμοκάθαρση).
Αυτό σημαίνει ότι, εάν ο «Απόλλων» ανασυσταθεί σωστά, η Ικαρία έχει ήδη ένα ισχυρό ιατρικό υπόβαθρο, ώστε η λουτροθεραπεία να μην είναι
«μονωμένο λουτρό», αλλά ενταγμένη ιατρική πράξη με υποστήριξη. Από θεραπευτικό νησί, σε ιατρικά εποπτευόμενη λουτρόπολη.
Από τα χρόνια του γιατρού και κοινοτάρχη Μαρίνου Λεφέ, που πρώτος συνέδεσε την Ιατρική με τις ιαματικές πηγές των Θέρμων, έως την ίδρυση του Νοσοκομείου Ικαρίας, το νησί απέδειξε πως η φροντίδα της υγείας μπορεί να είναι έργο συλλογικό και όχι κρατική παραχώρηση.
Το νοσοκομείο δεν είναι ανταγωνιστής των λουτρών.
Είναι το ιατρικό θεμέλιο που επιτρέπει η θεραπεία με ραδόνιο να είναι ασφαλής, τεκμηριωμένη, πιστοποιήσιμη.
Χωρίς νοσοκομείο δεν υπάρχει ιαματικό κέντρο με διεθνές κύρος. Με νοσοκομείο υπάρχει προοπτική.
Η Ικαρία είναι προνομιούχα: έχει ήδη αυτό το θεμέλιο. Το Νοσοκομείο Ικαρίας έχει όλα τα εχέγγυα να λειτουργήσει ως επιστημονικός και ιατρικός πυλώνας του Υδροθεραπευτηρίου «Απόλλων».
Με την παρουσία ειδικών γιατρών, φυσικοθεραπευτών και τεχνολόγων υγείας, μπορεί να εξασφαλίσει τη συνεχή ιατρική επίβλεψη των λουομένων και την ασφαλή διεξαγωγή των θεραπειών με ραδόνιο.
Η λειτουργική σύνδεση μεταξύ νοσοκομείου και λουτρών θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο συνεργασίας δημόσιας υγείας και ιαματικής Ιατρικής:
το Νοσοκομείο θα προσφέρει ιατρική αξιολόγηση και παρακολούθηση, ενώ τα Θέρμα θα παρέχουν την ήπια, φυσική θεραπεία του νερού.
Μια τέτοια σύζευξη θα συνδυάζει την επιστήμη με τη φύση, την κλινική εμπειρία με τη λουτρική παράδοση.
Η προοπτική ενός Εθνικού Κέντρου Ιαματικής Ιατρικής. Αναγκαία Σύζευξη: Νοσοκομείο Ικαρίας και Υδροθεραπευτήριο «Απόλλων»
Έτσι, η Ικαρία, με την ιστορική της εμπειρία και τη μοναδική ενεργό κοινότητα, θα μπορούσε να εξελιχθεί σε Εθνικό Κέντρο Ιαματικής Ιατρικής και Μακροζωίας, ένα σημείο αναφοράς για όλη την Ελλάδα και τη Μεσόγειο.
Ένα τέτοιο κέντρο θα ενοποιούσε την κλινική Ιατρική, τη φυσικοθεραπεία και τη ραδονιούχο λουτροθεραπεία, θα συνεργαζόταν με πανεπιστήμια και ερευνητικά ινστιτούτα, και θα λειτουργούσε ως κόμβος εκπαίδευσης και αποκατάστασης.
Η ενεργός συμμετοχή της ομογένειας είναι και πάλι κρίσιμη. Οι Ικαριώτες της διασποράς έχουν αποδείξει ότι διαθέτουν όχι μόνο τους πόρους, αλλά και την πίστη για να στηρίξουν ένα τέτοιο όραμα.
Επενδύσεις σε υποδομές, υποτροφίες για νέους επιστήμονες, συνεργασίες με ιατρικά ιδρύματα του εξωτερικού, όλα αυτά μπορούν να αποτελέσουν τα θεμέλια της επόμενης μέρας.
Σύγκριση
Το Εμπειρίκειο Γηροκομείο–Νοσοκομείο Άνδρου αποτελεί ένα από τα παλαιότερα και ιστορικότερα ιδρύματα υγείας της Νεότερης Ελλάδας. Η οικοδόμησή του ξεκίνησε το 1896 και ολοκληρώθηκε το 1899, ως καρπός του οράματος και της γενναιοδωρίας του εμπνευσμένου εφοπλιστή και δημάρχου Άνδρου Κωνσταντίνου Εμπειρίκου και των πέντε γιων του, επίσης εφοπλιστών. Σε μια εποχή όπου το κράτος αδυνατούσε να οργανώσει στοιχειώδεις κοινωνικές δομές, η ιδιωτική πρωτοβουλία ανέλαβε να καλύψει ζωτικές ανάγκες του τόπου, δημιουργώντας ένα ίδρυμα πρωτοποριακό για τα δεδομένα της εποχής του.
Σήμερα, περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, το Εμπειρίκειο εξακολουθεί να λειτουργεί χάρη στην εποπτεία και την αρωγή του δισέγγονου του ιδρυτή, Επαμεινώνδα Εμπειρίκου. Ωστόσο, η λειτουργία του έχει περιοριστεί αποκλειστικά στο γηροκομείο, το οποίο εξακολουθεί να προσφέρει τις υπηρεσίες του δωρεάν και με υποδειγματικό τρόπο στους τροφίμους του. Το νοσοκομειακό σκέλος, το οποίο στο μεταξύ περιήλθε σε κρατική εποπτεία, αφέθηκε σταδιακά να απαξιωθεί, με αποτέλεσμα να υποβαθμιστεί τελικά σε Κέντρο Υγείας. Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει με σαφήνεια τα όρια και τις παθογένειες της κρατικής διαχείρισης, όταν αυτή δεν συνοδεύεται από σταθερό ενδιαφέρον, έλεγχο και όραμα.
Από την άλλη πλευρά, το Γενικό Νοσοκομείο Ικαρίας (Πανικάριο) αφηγείται μια διαφορετική αλλά εξίσου διδακτική ιστορία. Οι εργασίες κατασκευής του ξεκίνησαν στις 4 Αυγούστου 1957, ολοκληρώθηκαν το 1958 και τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν το 1959. Η Ικαρία, νησί αντίστοιχου ή και μικρότερου μεγέθους από την Άνδρο, δεν διέθετε εφοπλιστές ούτε ισχυρούς οικονομικούς παράγοντες. Διέθετε, όμως, κάτι εξίσου πολύτιμο: τους Καριώτες και τις Καριωτίνες.
Το νοσοκομείο χτίστηκε κυριολεκτικά με τα χέρια των κατοίκων, με το υστέρημά τους, με προσωπική εργασία και με τη συνδρομή των απόδημων συμπατριωτών τους. Παρά τη διαχρονική σχετική αδιαφορία του κρατικού μηχανισμού, η τοπική κοινωνία δεν περιορίστηκε σε παθητικό ρόλο. Αντίθετα, εξακολούθησε να στηρίζει το νοσοκομείο, να το εξοπλίζει με σύγχρονα μέσα μέσω δωρεών και, κυρίως, να διεκδικεί ενεργά και επίμονα την υποχρεωτική συνδρομή του κράτους. Έτσι, το Πανικάριο δεν επιβίωσε απλώς, αλλά εξελίχθηκε σε ζωντανό και λειτουργικό πυλώνα δημόσιας υγείας για το νησί.
Το συμπέρασμα από αυτή τη σύγκριση είναι σαφές και διαχρονικό. Έχει αποτυπωθεί ήδη από την αρχαιότητα στη λαϊκή σοφία με τη φράση: «Συν Αθηνά και χείρα κίνει». Δεν αρκεί να περιμένουμε από άλλους – από το κράτος, από ευεργέτες ή από ευνοϊκές συγκυρίες – να μας εξασφαλίσουν όσα χρειαζόμαστε. Η συλλογική ευθύνη, η ενεργός συμμετοχή και η ιδιωτική πρωτοβουλία μπορούν να επιτύχουν θαύματα, είτε πρόκειται για μεγάλους εθνικούς ευεργέτες είτε για απλούς πολίτες που δρουν ενωμένοι.
Η ιστορία των δύο νοσοκομείων δεν είναι απλώς μια ιστορική αναδρομή· είναι ένα ζωντανό μάθημα κοινωνικής αυτοσυνείδησης και δράσης.
Γιώργος Δ. Καλλιβρούσης
