ΠΑΤΡΙΔΟΓΝΩΣΙΑ ΜΕ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ!
ΙΚΑΡΙΑ: Το πανηγύρι μας! ένα πανάρχαιο έθιμο σε κρίση ή σε «αναβίωση»; πού βρίσκεται σήμερα; σε εξελικτική διαδικασία ή σε φθίνουσα πορεία; Πολλά μπορούν να ειπωθούν και περισσότερα να γραφτούν και για τις δύο αντιτιθέμενες αυτές απόψεις, ένα είναι βέβαιο το ΙΚΑΡΙΩΤΙΚΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ έχει πάρει δυσανάλογα μεγάλες διαστάσεις τα τελευταία χρόνια που αξίζει ίσως βαθύτερης μελέτης και έρευνας γιατί οι καιροί που ζούμε μα προπάντων αυτοί που έρχονται είναι πονηροί και απρόβλεπτοι!
Εδώ στο σύντομο αυτό κείμενο θα επιχειρήσουμε να καταδείξουμε την σπουδαιότητα αυτού του λαογραφικού δρώμενου στην διαφύλαξη της λαϊκής πολιτισμικής μας ταυτότητας μέσα στους αιώνες και με ένα απλό παράδειγμα αποδεικτικών στοιχείων να καταδείξουμε τις αλλαγές που έχει υποστεί τις τελευταίες 2 με 3 δεκαετίες, αλλαγές που οδηγούν αναπόφευκτα σε προβληματισμό για την συνέχειά μα και την συνέπειά του…
Ο Ικαριακός πολιτισμός στην ολότητά του είναι ένας πολιτισμός της κοινότητας, του συλλογικού υποκειμένου, του «ούλοι εμείς αφέντη», εδώ στην νήσο αυτήν δεν θα βρούμε έργο επώνυμου τεχνίτη ή βιοτέχνη ή αοιδού που να ξεχωρίζει με την δική του υπογραφή, όσοι ξακουστοί πέρασαν από εδώ αφήνοντας τα ανεξίτηλα ίχνη των από την περιοχή ακόμα του μύθου , ήταν «απ΄ αλλού» ή «ξένοι» όπως τους λέμε οι Καριώτες με πρώτο τον Δαίδαλο και τον γιο του.
Η Ικαρία μετουσίωσε με τις δικές της δυνάμεις τον μύθο του Ικάρου σε πραγματική βιωτή βάζοντας στην θέση του συλλογικές δράσεις δημιουργώντας έτσι παραδόσεις με γνήσια λαογραφικά κι όχι μόνο στοιχεία.
Η γέννηση και η τήρηση όλων των εθίμων βοήθησε να περάσει ο πολιτισμός μας σε ένα αποφασιστικό στάδιο επιβίωσης της κοινότητας. Σε εποχές σκληρές και δύσκολες τα έθιμα ήταν αυτά που άυλα σφυρηλατούσαν την κοινωνική συνοχή, μεταλαμπάδευαν πανάρχαιες αξίες, ενίσχυαν κοινωνικούς δεσμούς και φύλατταν πάντοτε «Θερμοπύλες» στην εσχατιά των συνόρων γιατί η Ικαρία ανέκαθεν ήταν το σύνορο που χώριζε και ταυτόχρονα ένωνε ηπείρους , θάλασσες, πολιτισμούς! Ποιο είναι λοιπόν το κατευθυντήριο νήμα ενός από τα πολλά έθιμα, αυτό του ΠΑΝΗΓΥΡΙΟΥ; τόσο διαφορετικό από κάθε άλλο πανηγύρι που γίνεται σε άλλα μέρη της πατρίδας μας αλλά κι αλλού;
Ίσως χρειαστεί να επικαλεστεί κανείς πολλούς λόγους που το διαφοροποιούν και είναι πολύ εύκολο (πιστέψτε με) να τους ανακαλύψει, θα δυσκολευτεί όμως να φτάσει στις αποκαλύψεις εκεί όπου βρίσκεται η πεμπτουσία της παράδοσής
μας, οι βαθύτερες ρίζες μας, θα χρειαστεί χωρίς φόβο να μπει ως μέσα στο μυστηριώδες σπήλαιο του «ΙΕΡΟΥ» εκεί που γεννήθηκε ο δικός μας Πρωτόθεος ΔΙΟΝΥΣΟΣ…
Εδώ στο «πανηγύρι» μας συμπυκνώνονται οι βαθύτερες ουσίες της ύπαρξης ενός μικρού νησιωτικού λαού: και τέχνη και ζωή και επιβίωση και Δημοκρατία! εδώ έχουμε την ομονοητική μετάβαση από ένα αρχέγονο υπόβαθρο ιδεών και θρησκευτικών τελετουργικών δρώμενων σε ένα νέο επίπεδο κοινωνικής δράσης και πολιτικο/θρησκευτικών αντιλήψεων… εδώ έχουμε ανασύσταση του πεδίου των αναπαραστάσεων και του συστήματος των αξιών που συνεχώς μεταβάλλονται κρατώντας νοερά το κέντρο σταθερό να συγκρατεί αόρατα τον κάβο των χορευτών όπως ακριβώς συμβαίνει μέχρι σήμερα στον χορό μας τον … Ικαριώτικο!
Η Ικαριακή «κιβωτός» με την γλώσσα της, τα ήθη της, τον χορό της, τα τραγούδια της, την εφευρετικότητα της στα απλά εργαλεία από το «φυλάκι», ως το «σιφούνι» και από την «περλοή» ως στο χωμένο στην γη πιθάρι μετέφερε μαζί της και την ερμηνεία του δικού της αποκλειστικά κόσμου!
Η βαθύτερη βιωματική γνώση των δύο αντίπαλων στρατοπέδων: της κατσίκας και της αμπέλου μετέτρεψε την αιώνια αυτή διαπάλη σε μεταφορική «επουράνια» ζεύξη επιβάλλοντας την ειρηνική επί της Γης του «Διονύσου» συνύπαρξη αυτών! έτσι έπαψε κι η μεταξύ Γεωργών και Βοσκών αντιπαλότητα! Από εδώ έρχεται και η παραδοσιακή Ικαρώτικη Πανήγυρις (ουσιαστικό γένους θηλυκού κι όχι ουδετέρου όπως ξέπεσε αργότερα) σε αυτό λοιπόν το πανηγύρι ως σήμερα (αβέβαιον το αύριο) συμμετέχουν ισότιμα το κάθε «στρατόπεδο» με την δική του προσφορά για το κοινό καλό της ενορίας, του χωριού, των ανθρώπων του τόπου (σπόρος της Δημοκρατίας)!
Το λέμε και στις μέρες μας: χωρίς Πράμνειον οίνον και ρασκό (άγριο κατσίκι) καριώτικη πανήγυρις Αγίου ούτε γίνεται, ούτε εννοείται! Και με τον γεωργό – καλλιεργητή και με τον κτηνοτρόφο – τσοπάνη μαζί! Αυτοί και μόνο συνεισέφεραν μέχρι πρότινος την «πρόθεση» αποτελούμενη από κρέας βραστό με το ζουμί του, κρασί και ψωμί ως που να αρχίσουν οι μουσικοί με τις τσαμπουνοφυλάκες, την λύρα κι αργότερα το βιολί με το λαούτο να μετουσιώνουν την ομήγυρη μετατρέποντας τους παρευρισκόμενους σε κοινωνούς μιας κοινής, ανώτερης εμπειρίας.
_________________________________
- φωτο 1 σ΄ένα τετράδιο περιγράφεται το πανηγύρι του Προφήτη Ηλία στην Πηγή 1971 όπως βλέπετε η λέξη ακόμα είναι Η ΠΑΝΗΓΥΡΙΣ!
________________________________________________________________
- φωτο 2 το τελικό αποτέλεσμα:
Απόδειξις δραχμών 4500
Ο κάτωθι υπογεγραμμένος ιερεύς Στυλιανός Κοτσορνίθης κάτοικος Μαράθου Ικαρίας έλαβον παρά του Κων/νου Θεοφάνους Κοτσάνη κατοίκου Πηγής Ικαρίας τας ως άνω δραχμάς (τέσσερις χιλιάδες πεντακόσιες) προερχομένας εκ της πανηγύρεως της δοθείσης την 20ην – 7 – 1971 (Προφ. Ηλιού) εις χωρίον Πηγή Ικαρίας
Εν Μαράθω τη 19 – 8 – 1971 ο λαβών
- φωτο 3 ανοίγοντας μια τυχαία σελίδα μπορούμε να καταλάβουμε τι πρόσφερε τότε το πανηγύρι.
Αυτή η εκπληκτική απλότητα των ηθών και των συνηθειών του Ικαριακού βίου έχει την εξήγησή της εις τους αδιάσπαστους δεσμούς με τα δεδομένα της αρχαίας ζωής. Είναι αυτό που δεν μπορούν να νοιώσουν οι σύγχρονοι τουρίστες στα “φολκόρ” πια πανηγύρια μας…
Μοιάζει όμως εκπληκτικό πως κατάφερε αυτό το σύστημα σκέψης και αξιών να διατηρηθεί τόσους αιώνες και να μοιάζει τόσο εύθραυστο στην εποχή μας!
Χαρούλα Κ. Κοτσάνη
