Table of Contents
Σημαντικά στοιχεία για την κατάσταση της υγείας των ηλικιωμένων στην Ικαρία φέρνει στο φως έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο μεταπτυχιακής εργασίας, καταγράφοντας τόσο τα θετικά χαρακτηριστικά της μακροζωίας στο νησί όσο και τις προκλήσεις που τη συνοδεύουν. Η μελέτη, που βασίστηκε σε δεδομένα κατοίκων άνω των 65 ετών, αναδεικνύει τον ρόλο της κοινωνικής συνοχής και του ενεργού τρόπου ζωής, ενώ παράλληλα επισημαίνει την ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις πρόληψης και φροντίδας.
Ονομάζομαι Μαρία Γκολέμη και εργάζομαι ως φυσικοθεραπεύτρια στην Ικαρία από το 2008, έχοντας καθημερινή επαφή με τον ηλικιωμένο πληθυσμό του νησιού και τις ιδιαίτερες ανάγκες του. Για τους σκοπούς της διπλωματικής μου εργασίας, στο πλαίσιο μεταπτυχιακής μου εκπαίδευσης στο πρόγραμμα «Διαχείριση Γήρανσης και Χρόνιων Νοσημάτων» του Ελληνικού Ανοιχτού Πανεπιστημίου σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, πραγματοποίησα την έρευνα με στόχο την καταγραφή και κατανόηση της υγείας των ηλικιωμένων κατοίκων της Ικαρίας.
Η Ικαρία είναι γνωστή διεθνώς ως μία από τις λεγόμενες «Μπλε Ζώνες», περιοχές που χαρακτηρίζονται από μακροζωία με περισσότερα αιωνόβια άτομα και με καλύτερη ποιότητα ζωής κατά τη γήρανση σε σχέση με τον μέσο όρο στον υπόλοιπο πλανήτη. Η συγκεκριμένη μελέτη έρχεται να προσφέρει δεδομένα για την κατάσταση της υγείας των κατοίκων του νησιού ηλικίας 65 ετών και άνω, αναδεικνύοντας τόσο τα ευνοϊκά χαρακτηριστικά όσο και τις προκλήσεις που συνοδεύουν τη γήρανση στο νησί.
Η έρευνα εγκρίθηκε από την Επιτροπή Βιοηθικής και Δεοντολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας (Αρ Πρωτ.: 687) και πραγματοποιήθηκε σε 95 εθελοντές ηλικιωμένους κατοίκους της Ικαρίας, μέσω κατ’ οίκον επισκέψεων. Οι συμμετέχοντες αξιολογήθηκαν συνολικά μέσω ερωτηματολογίων ως προς τη γνωσιακή λειτουργία, την ψυχική υγεία, τη λειτουργική ανεξαρτησία στην καθημερινότητα και τη φυσική δραστηριότητα και μέσω δοκιμασιών ως προς τη σωματική τους φυσική κατάσταση, ενώ πραγματοποιήθηκαν και βασικές αιματολογικές εξετάσεις στο νοσοκομείο Ικαρίας.
Ισχυρή κοινωνική συνοχή και χαμηλή κατάθλιψη
Ένα από τα πιο ενθαρρυντικά ευρήματα αφορά την ψυχική υγεία των ηλικιωμένων. Τα ποσοστά κατάθλιψης καταγράφηκαν χαμηλά, σημαντικά χαμηλότερα σε σύγκριση με άλλες περιοχές της Ελλάδας. Η συχνή κοινωνική επαφή, οι ισχυροί οικογενειακοί δεσμοί και η έντονη αίσθηση κοινότητας φαίνεται να λειτουργούν προστατευτικά, ενισχύοντας την ψυχική ευεξία. Παράλληλα, η πλειονότητα των συμμετεχόντων διατηρεί καλή λειτουργική ανεξαρτησία, παραμένοντας ενεργή και αυτοεξυπηρετούμενη στην καθημερινή ζωή.
Προκλήσεις: ευπάθεια και μνήμη
Υπάρχει, ωστόσο, και η άλλη πλευρά του νομίσματος. Περίπου ένας στους πέντε ηλικιωμένους εμφάνισε αυξημένη ευπάθεια, δηλαδή μεγαλύτερο κίνδυνο για προβλήματα υγείας, πτώσεις και ανάγκη φροντίδας — ποσοστό υψηλότερο από αυτό που καταγράφεται σε αντίστοιχες ελληνικές και ευρωπαϊκές μελέτες. Επιπλέον, περίπου το 22% των συμμετεχόντων παρουσίασε ενδείξεις γνωσιακής έκπτωσης, δηλαδή έκπτωση στις ανώτερες νοητικές λειτουργίες (μνήμη εργασίας, συγκέντρωση).
Η ευπάθεια σχετίζεται κυρίως με απώλεια μυϊκής μάζας (σαρκοπενία), αναιμία και έκπτωση της νεφρικής λειτουργίας. Αντίστοιχα, η γνωσιακή έκπτωση φαίνεται να συνδέεται με δείκτες που σχετίζονται με την καρδιαγγειακή υγεία, υπογραμμίζοντας τη σημασία της πρόληψης και της έγκαιρης παρέμβασης.
Τι σημαίνουν τα αποτελέσματα
Τα ευρήματα της μελέτης επιβεβαιώνουν ότι η Ικαρία εξακολουθεί να αποτελεί ένα περιβάλλον που ευνοεί τη γήρανση με ποιότητα ζωής, κυρίως χάρη στην κοινωνική συνοχή και τη διατήρηση ενεργού τρόπου ζωής. Ταυτόχρονα, όμως, αναδεικνύεται η ανάγκη για στοχευμένες δράσεις πρόληψης και φροντίδας, με έμφαση στη σωματική άσκηση για την πρόληψη του καρδιαγγειακού κινδύνου και τη γνωσιακή υποστήριξη.
Σε μια εποχή όπου η γήρανση του πληθυσμού αποτελεί μείζον κοινωνικό ζήτημα, τα δεδομένα αυτά υπενθυμίζουν ότι η μακροζωία από μόνη της δεν αρκεί — χρειάζεται να συνοδεύεται από καλή υγεία και λειτουργικότητα.
Ευχαριστίες
Θα ήθελα να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες στους συμμετέχοντες της ερευνάς μου για την προθυμία, την υπομονή και τον χρόνο που μου αφιέρωσαν. Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον επιβλέποντα μου, τον καθηγητή Φυσιολογίας στην Ιατρική του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας κ. Ζαρογγιάννη Σωτήριο και τον γιατρό, υποψήφιο διδάκτορα Φυσιολογίας Π.Θ. Γιαννόπουλο Στέφανο που ήταν συνοδοιπόρος σε αυτή τη προσπάθεια και πραγματοποίησε τις αιμοληψίες, η συμβολή τους ήταν καθοριστική για την επιμέλεια και την ολοκλήρωση της μελέτης. Επίσης, ευχαριστώ θερμά το νοσοκομείο της Ικαρίας και ειδικά το προσωπικό του Μικροβιολογικού Εργαστηρίου και του Τμήματος Επειγόντων Περιστατικών, για την πολύτιμη βοήθεια και συνεργασία καθ’ όλη τη διάρκεια της ερευνητικής διαδικασίας και ιδιαιτέρως τον αναπληρωτή διοικητή του νοσοκομείου μας τον κ. Θεόδωρο Τσέτσερη για την αμέριστη υποστήριξη του.
Ήταν μεγάλη μου χαρά που συμμετείχα σε μια ερευνητική προσπάθεια που ήταν μέρος ενός ευρύτερου ερευνητικού πρωτοκόλλου από το τμήμα φυσιολογίας της Ιατρικής Π.Θ. με όραμα τη χαρτογράφηση του επιπέδου υγείας των ηλικιωμένων στις νησιωτικές περιοχές της Ελλάδος. Ευελπιστούμε σαν ερευνητική ομάδα στην υποστήριξη της κοινότητας για τη συνέχιση του ερευνητικού μας πονήματος.
Ολόκληρη τη διπλωματική εργασία θα τη βρείτε στο διαδίκτυο με τον τίτλο « Χαρακτηρισμός επιπέδου υγείας ηλικιωμένου πληθυσμού άνω των 65 ετών στην Ικαρία» ή αλλιώς στον διαδικτυακό σύνδεσμο:
https://apothesis.eap.gr/archive/item/235280
