Εκδήλωση τιμής και μνήμης διοργάνωσε η Τομεακή Επιτροπή Ικαρίας και Φούρνων του ΚΚΕ την Πρωτομαγιά στο Μνημείο Εκτελεσθέντων Καισαριανής στον Εύδηλο.
Η εκδήλωση άνοιξε με αφήγηση κειμένων των Κώστας Βάρναλης και Γιάννης Ρίτσος, αφιερωμένων στην 1η Μάη 1944 και στη θυσία των 200 κομμουνιστών. Στη συνέχεια παρουσιάστηκε το ιστορικό της ημέρας, με αναφορές σε μαρτυρίες συγγραφέων όπως ο Ν. Καραντηνός και ο Θ. Κορνάρος, ενώ διαβάστηκαν και αποσπάσματα από τα «τελευταία σημειώματα» των εκτελεσθέντων.
Το ιστορικό μέρος ολοκληρώθηκε με την παρουσίαση των βιογραφικών τριών Ικαριωτών που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή:
Γιώργος Πίττακας («Βουγιούκας»)
Γεννήθηκε το 1903 στο Φραντάτο. Μέλος του ΚΚΕ, δραστηριοποιήθηκε στο εργατικό κίνημα από το 1924. Εργάστηκε ως τραμβαγέρης, όμως απολύθηκε για τις ιδέες του και στη συνέχεια εργάστηκε ως μπογιατζής. Το 1931 συμμετείχε στον ξεσηκωμό στον Κάμπο Ικαρίας. Καταδικάστηκε ερήμην σε φυλάκιση και εξορία. Έδρασε στην Αθήνα μέσω της Εργατικής Βοήθειας και το 1935 φυλακίστηκε στην Αίγινα. Το 1940 ζήτησε να πολεμήσει στο μέτωπο, αλλά συνελήφθη και μεταφέρθηκε στην Ακροναυπλία.
Γιώργος Κρόκος του Σαράντη
Γεννήθηκε το 1905 στο Στελί. Αποφοίτησε από το Διδασκαλείο Μυτιλήνης και διορίστηκε δάσκαλος σε διάφορες περιοχές της Μακεδονίας.
Λόγω της συνδικαλιστικής του δράσης απολύθηκε και δούλευε στην οικοδομή. Το 1933 καταδικάστηκε και φυλακίστηκε στην Αίγινα. Ξαναπιάστηκε το 1938 στους Αμπελόκηπους Αθήνας με «κομμουνιστικά έντυπα και ένσημα εισφορών υπέρ του ΚΚΕ» και στάλθηκε στην Ακροναυπλία.
Τον Ιούλη του 1942 μεταφέρθηκε στην Εύβοια σε τμήμα της χωροφυλακής και αργότερα στη Λάρισα και τέλος στο Χαϊδάρι.
Στο τελευταίο του χαιρετισμό στην οικογένεια του γράφει:
«Να σταλή Άνναν Κ.
Πλακίδη, Κάμπος Ικαρίας. Σας φιλώ όλους απ’ τον τόπο της εκτέλεσης 1-5-πρωί.»
Μιχάλης Τσερμέγκας του Δημήτριου
Γεννήθηκε το 1912 στο Μαυράτο. Από αγροτική οικογένεια, εντάχθηκε στην ΟΚΝΕ το 1929 και στο ΚΚΕ το 1934. Συμμετείχε ενεργά στο εργατικό κίνημα και πρωτοστάτησε στην ίδρυση σωματείου εργαζομένων σε έργα οδοποιίας στην Ικαρία, οργανώνοντας σημαντικές απεργιακές κινητοποιήσεις. Το 1936 συνελήφθη και εξορίστηκε στον Αη Στράτη και στην Ακροναυπλία. Το 1942 μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου, όπου εργάστηκε ως νοσοκόμος. Κατά τη διάρκεια των διώξεων έμαθε τέσσερις ξένες γλώσσες.
Ακολούθησε ομιλία από τον Γραμματέα της ΤΕ Ικαρίας και Φούρνων του ΚΚΕ, Ρένος Ρουστάς, ο οποίος, μεταξύ άλλων, σημείωσε:
«Η στάση των 200 κομμουνιστών της Καισαριανής κατέδειξε με αποστομωτικό τρόπο τη διαστρέβλωση της ιστορίας, των ανιστόρητων θεωριών των «δύο άκρων», της ταύτισης του κομμουνισμού με τον φασισμό. Σήμερα όπως και τότε βλέπουμε δύο κόσμους που βρίσκονται σε ανειρήνευτη σύγκρουση μεταξύ τους. Τότε, δείχνουν οι φωτογραφίες που ήρθαν στην επιφάνεια, στην μια μεριά ήταν ο αγωνιστής λαός, που πάλευε για τη λευτεριά του…και στην άλλη μεριά ήταν οι εκτελεστές των 200 και το ελληνικό αστικό κράτος, που παρέδωσε στους ναζί τους φυλακισμένους κομμουνιστές. Αποδείχθηκε για ακόμα μια φορά πως η περιβόητη «εθνική ενότητα» δεν μπορεί να υπάρχει σε μια ταξική κοινωνία.
Ότι πατριωτισμός τελικά είναι το δίκιο του λαού! Αυτοί οι ήρωες είχαν την ευκαιρία πολλές φορές να αποκηρύξουν τις ιδέες τους, να σώσουν τον εαυτό τους. Όμως δεν το έκαναν γιατί είχαν πίστη στις ιδέες μας, στον λαό που πάλευε ενάντια στον κατακτητή… Δεν μπορούσαν να προδώσουν αυτόν τον αγώνα και γι’ αυτό πήγαν με το κεφάλι ψηλά στο εκτελεστικό απόσπασμα. Και σήμερα είναι πολλοί και αύριο θα γίνουν περισσότεροι αυτοί που ξεπερνούν τις αμφιβολίες και παίρνουν τη θέση τους στον οργανωμένο αγώνα, πλάι στους κομμουνιστές. Αυτοί που αντιλαμβάνονται… ότι οι θυσίες που θα γίνουν θα πρέπει να είναι για το συμφέρον του λαού και όχι για το συμφέρον της αστικής τάξης. Προχωράμε μπροστά!
Ακολουθούμε το παράδειγμα των 200 και είμαστε σίγουροι ότι θα τα καταφέρουμε! Με το ΚΚΕ μπροστά, πιο δυνατό, σταθερό σε κάθε δοκιμασία, έτοιμο στο κάλεσμα της Ιστορίας για τον Σοσιαλισμό!»
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με κατάθεση στεφάνων από το ΚΚΕ, την ΚΝΕ, το Εργατικό Κέντρο Νομού Σάμου και άλλους φορείς.
3 Μαΐου 2026
