Βότανα και Φυτά της Ικαρίας Archives - Ικαριακή Ραδιοφωνία

Η εποχή των Μανιταριών στην Ικαρία

ikariaki.gr — Mon, 04 Dec 2023 15:14:54 +0000

Ικαρία Δεκέμβριος 2022

Να που έφτασε και πάλι η εποχή των μανιταριών, μια εποχή που κάποιοι την περιμένουν πως και πως, για κάποιους άλλους δυστυχώς είναι αδιάφορη. Και δυστυχώς γιατί όσοι περισσότεροι ανακαλύπτουν και λατρεύουν τον μαγικό κόσμο των μανιταριών, μεγαλώνουν και οι ελπίδες της ζωής του κάθε δάσους.

Η εποχή λοιπόν αυτή των μανιταριών, όλο και απομακρύνεται, όλο και γίνεται μικρότερη. Ο λόγος βέβαια γι’ αυτό δεν είναι κάτι άλλο από τις ελλιπείς βροχές που τα τελευταία 10 χρόνια και ιδιαίτερα από το 2015 και μετά, τις βλέπουμε κυριολεκτικά με το κιάλι. Όλοι έχουμε ακούσει τους παλαιότερους Ικαριώτες για τις βροχές που έκανε κάποτε και για εκείνα τα σαρανταήμερα. Πραγματικά ευλογία η βροχή, αλλά τι μπορούμε να κάνουμε εκτός από το να ελπίζουμε όλοι, ότι αυτό θα αλλάξει κάποια στιγμή;

Βέβαια και το συγκεκριμένο κείμενο, έρχεται κάπως αργοπορημένο μιας και η σεζόν βρίσκεται κάπου στα μέσα προς τα τέλη της, θα μπορεί όμως κάποιος να το διαβάσει και του χρόνου ή οποιαδήποτε άλλη στιγμή, αν βρέξει άλλωστε την άνοιξη, πάλι χρήσιμο θα είναι. Αν βέβαια πάλι οι βροχές και οι θερμοκρασίες στις επόμενες ημέρες ή εβδομάδες βοηθήσουν θα είναι χρήσιμο για αρκετό καιρό ακόμα.

Στο παρακάτω κείμενο βρίσκονται πληροφορίες γενικά με την συλλογή των άγριων μανιταριών όπως κι επίσης τρόποι καλής συμπεριφοράς ανάμεσα στους μανιταράδες αλλά και γενικά σε περιπατητές, πεζοπόρους και λοιπούς φυσιολάτρες που μιας κι έτυχαν στον δρόμο τους μερικά εδώδιμα μανιτάρια, απλά τα συλλέξαν.

Ας αρχίσουμε με το ερώτημα αν τελικά πρέπει να κόβουμε με μαχαίρι ή να ξεριζώνουμε τα μανιτάρια. Αρχικά, όπως ξέραμε, τα μανιτάρια έπρεπε να τα κόβουμε με μαχαίρι και όχι να τα ξεριζώνουμε, κάτι που εδώ και καιρό δεν ισχύει. Αργότερα, οι πληροφορίες που είχαμε έλεγαν ότι κόβοντας το μανιτάρι, το υπόλοιπο που μένει σαπίζει, προσβάλλεται από βακτήρια και άλλους μικροοργανισμούς κι έτσι το μυκήλιο, (το βλαστικό τμήμα του θαλλού των μυκήτων που αναπτύσσεται στο υπόστρωμα) το οποίο γεννάει το μανιτάρι αρρωσταίνει ή σαπίζει επίσης. Κάποιοι άλλοι έλεγαν ότι αυτό δεν μπορεί να ισχύει αφού το μανιτάρι που κανένας δεν θα πειράξει ποτέ πάλι θα σαπίσει και πάλι θα προσβληθεί από άλλους μικροοργανισμούς, οπότε το μυκήλιο πάλι θα αρρωστήσει.

Συνεπώς, σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες μπορούμε να τα κόβουμε με μαχαίρι, μπορούμε όμως και να τα ξεριζώνουμε. Να τα ξεριζώνουμε όμως με αργές, προσεκτικές κινήσεις χωρίς να καταστρέφουμε το μυκήλιο, το οποίο όπως είπαμε είναι αυτό που κάποια στιγμή στο κοντινό ή μακρινό μέλλον θα ξαναδώσει μανιτάρι. Έπειτα να σκεπάζουμε το μυκήλιο με χώμα, φύλλα ή άλλα μέρη του υποστρώματος, προστατεύοντάς το.

Ένα άλλο ερώτημα είναι αν είναι σωστό ή λάθος να συλλέγει κάποιος μεγάλες ποσότητες. Καφάσια ολόκληρα με μανιτάρια και αν αυτό είναι επιζήμιο για την μυκοχλωρίδα. Το μανιτάρι λοιπόν, ο μακρομύκητας, αυτή η ομπρελίτσα ή εκείνο το στρουμφόσπιτο που βλέπουμε ξαφνικά να προβάλει κάτω από κάποιο δέντρο είναι το αναπαραγωγικό σύστημα του μύκητα. Ο μύκητας είναι ο καθαριστής, ο σκουπιδιάρης των δασών. Χωρίς τον μύκητα τα δάση θα ήταν ένα βουνό από ξερά φύλλα, πευκοβελόνες, νεκρά δέντρα ή και ζώα. Όταν ο μύκητας βρει τις κατάλληλες συνθήκες, καρποφορεί. Τότε αναδύεται το μανιτάρι, ανοίγει το καπέλο του και έτσι τα εκατομμύρια μικροσκοπικά σπόρια του πέφτουν στο υπόστρωμα (φύλλα, πευκοβελόνες, ξύλο, χώμα κτλ.). Τέλος το μανιτάρι αρχίζει να σαπίζει. Έχει κάνει δηλαδή τον κύκλο του. Ένας κύκλος που μπορεί να διαρκέσει από λίγες ώρες έως και λίγες μέρες. Αν ο μύκητας είχε βρει άλλον τρόπο να αναπαραχθεί, κανένας δεν θα ήξερε τα μανιτάρια. Κανείς δεν θα είχε ασχοληθεί με αυτόν το όμορφο, μαγικό μικρόκοσμο.

Τα μανιτάρια λοιπόν μπορούμε να πούμε ότι είναι ο καρπός ενός δέντρου. Όπως και στα δέντρα, που όταν συλλέξουμε όλα τα φρούτα το δέντρο δεν πεθαίνει, το ίδιο συμβαίνει και με τα μανιτάρια. Αρκεί η συλλογή να γίνεται σωστά και με προσοχή, χωρίς όπως είπαμε να καταστρέφουμε το μυκήλιο. Επίσης, αφού όπως είπαμε το μανιτάρι για να σπορίσει πρέπει να ανοίξει το καπέλο του, αν πετύχουμε στον δρόμο μας μανιτάρια με κλειστό το καπέλο (βλ. εικ. 1 & 2 Κουκουλίτες, Macrolepiota proccera, η Καλαμάρα δηλαδή σε αρχικό στάδιο) ας συλλέξουμε λίγα. Ας μην τα συλλέξουμε όλα. Με αυτόν τον τρόπο βοηθάμε στην αναπαραγωγή τους. Άλλωστε, σε κάποιο άλλο σημείο μέσα στο δάσος, θα βρούμε μανιταράκια με ανοιχτό το καπέλο.

Εικ. 1 Macrolepiota procera (Κουκουλίτης-Καλαμάρα)

Εικ. 2 Macrolepiota procera (Κουκουλίτης-Καλαμάρα)

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι η ηλικία του μανιταριού δεν έχει να κάνει με το μέγεθος του. Όσο πιο μεγάλο είναι το μυκήλιο, τόσο πιο μεγάλο μανιτάρι θα βγάλει (το μυκήλιο για να δημιουργηθεί πρέπει να συγκεντρωθούν σε ένα σημείο μερικές χιλιάδες σπόρια). Την ηλικία λοιπόν την καταλαβαίνουμε από το σχήμα του μανιταριού. Το καπέλο για παράδειγμα, αρχικά μπορεί να έχει το σχήμα αβγού, να είναι σφαιρικό, ημισφαιρικό, κυρτό κτλ. Μετά να γίνεται επίπεδο ή σχεδόν επίπεδο. Πολλές φορές στο τελευταίο στάδιο γίνεται χωνοειδές, με την περίμετρο το καπέλου να είναι προς τα επάνω.

Επίσης μπορούμε να δοκιμάσουμε με το χέρι μας την σφριγηλότητά του. Το πόσο σκληρό ή μαλακό είναι. Τα γέρικα μανιτάρια ιδιαίτερα αυτά με τους πόρους στο κάτω μέρος γίνονται αρκετά μαλακά. Αποφεύγουμε να συλλέγουμε γέρικα μανιτάρια γιατί το πιθανότερο είναι να είναι σκουληκιασμένα ή σαπισμένα. Όταν επίσης υπάρχει ξηρασία, το σκουλήκιασμα των μανιταριών είναι πιο συχνό.

Οπότε ναι, δεν γίνεται κάποια ζημιά όταν συλλέγουμε μεγάλες ποσότητες. Αρκεί αυτό να γίνεται με προσοχή και με σεβασμό, χωρίς να σκάβουμε τα δάση. Τι γίνεται όμως όταν λόγω υπερβόσκησης οι βιότοποι όλο και λιγοστεύουν; Τι γίνεται αν βγούμε όλοι στα δάση που έχουν μείνει και συλλέγουμε ότι βρίσκεται μπροστά μας; Εδώ ας σκεφτεί λοιπόν ο καθένας μόνος του τι είναι το σωστό. Ας λειτουργήσει με σεβασμό προς τους καρπούς και τους ανθρώπους. Και ας σκεφτεί κι εκείνα τα μικρά μπλε στρουμφάκια που θα μείνουν άστεγα.

Όταν ξεκινάμε λοιπόν συνειδητά από το σπίτι μας για συλλογή μανιταριών ή για μανίτες όπως τους λέμε στην Ικαρία θα πρέπει να έχουμε μαζί μας κάποια απαραίτητα αντικείμενα, ή εργαλεία αν θέλετε.

Πάντα βέβαια, πριν ξεκινήσουμε βλέπουμε τον καιρό. Θα πρέπει να βγούμε για συλλογή 2-3 μέρες μετά την τελευταία βροχή. Διότι αν βγούμε αμέσως μετά τη βροχή, πολλά μανιτάρια που θα συναντήσουμε θα έχουν χάσει τελείως ή μέρος από την γεύση τους και του αρώματός τους, οπότε η τροφή ή ο μεζές που θα συλλέξουμε χάνει σε ποιότητα. Επίσης, γιατί το άρωμα (αλλά και η γεύση για τους πιο έμπειρους) είναι βασικό χαρακτηριστικό αναγνώρισης κάποιων ειδών, (για την μυρωδιά βλ. εικ. 3 Νευρίτης, Infundibulicybe geotropa, εικ. 4 Δαφνίτης, Lepista nuda, εικ. 5 Σουμανίτης, Tricholoma caligatum κ.α.), άσε που θα γίνουμε και μούσκεμα.

Εικ. 3 Infundibulicybe geotropa (Νευρίτης)

Εικ. 4 Lepista nuda (Δαφνίτης)

Εικ. 5 Tricholoma caligatum (Σουμανίτης)

Το βασικότερο λοιπόν εργαλείο είναι το μαχαίρι, ή σουγιάς και αυτό όχι επειδή το μανιτάρι πρέπει να κόβεται και όχι να ξεριζώνεται που όπως είπαμε παραπάνω αυτό δεν είναι απαραίτητο, αλλά απλά για να καθαρίζουμε το μανιτάρι στο δάσος και να το πηγαίνουμε στο σπίτι έτοιμο για μαγείρεμα. Ξέρω ότι κάποιοι θα δυσανασχετήσουν εδώ, αλλά το μανιτάρι δεν θέλει ούτε πλύσιμο αλλά ούτε απόβρασμα.

Υπάρχουν βέβαια και εξαιρέσεις, κάποια είδη χρειάζονται πλύσιμο γιατί η μορφή τους και ο τρόπος ανάπτυξή τους φέρει μαζί χώμα και άλλα μέρη του δάσους (βλ. εικ. 6 Περδικοκλωνάρες Sparasis crispa & Ramaria sp., ή Κανθαρίσκος Cantharellus sp., κ.α.), ή κάποια άλλα είδη χρειάζονται απαραίτητα απόβρασμα για την απομάκρυνση κάποιων τοξινών (βλ. εικ. 7 Amanita rubescens, εικ. 8 Amanita vaginata, εικ. 9 Ακισαρίτης Lactarius tesquorum, Armillaria sp., κ.α.). Γενικά όμως τα μανιτάρια δεν τα πλένουμε, μπορούμε να τα καθαρίσουμε καλύτερα με ένα πινελάκι ή ένα βρεγμένο πανάκι. Στο να πάνε τα μανιτάρια στο σπίτι στην επιθυμητή κατάσταση βοηθάει το αμέσως επόμενο και άκρως απαραίτητο εργαλείο που είναι το καλάθι.

Εικ. 6 Sparasis crispa (Περδικοκλωνάρα)

Εικ. 7 Amanita rubescens

Εικ. 8 Amanita vaginata

Εικ. 9 Lactarius tesquorum (Ακισαρίτης)

Στο καλάθι τα μανιτάρια οξυγονώνονται κι έτσι δεν υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθούν θερμοκρασίες που με την σειρά τους θα φέρουν κάποια μούχλα ή και κάποια ανεπιθύμητη μυρωδιά. Υπάρχουν αναφορές δηλητηρίασης από εδώδιμα αλλά κακοσυντηρημένα μανιτάρια.

Επίσης με το περπάτημα φεύγουν από το καλάθι μας τα εκατομμύρια μικροσκοπικά σπόρια (τα οποία δεν φαίνονται με γυμνό μάτι) και σκορπίζονται μέσα στο δάσος. Αυτά με τον πλαστικό κουβά δεν γίνονται. Όσο για πλαστική σακούλα, δεν το συζητάμε, είναι τελείως ακατάλληλη για τους λόγους που προαναφέρθηκαν αλλά και γιατί τα μανιτάρτια μέχρι να φτάσουν στην κουζίνα μας έχουν γίνει “σαλάτα”. Καλό είναι βέβαια να έχουμε και καμιά πλαστική σακούλα μαζί μας για τα σκουπίδια που θα συναντήσουμε, γιατί είναι πολύ πιθανόν να συναντήσουμε σκουπίδια και στα πιο απίθανα μέρη.

Τα σπόρια των μανιταριών όπως είπαμε, είναι μικρά, πολύ μικρά, τόσο μικρά που χρειάζεται μικροσκόπιο για να τα δει κανείς. Για να φύγουν από το καλάθι και με αυτόν τον τρόπο να βοηθήσουμε όσο αυτό είναι δυνατόν στην διαιώνιση των ειδών, πρέπει μέσα στο καλάθι μας, το υμένιο, το κάτω δηλαδή, γόνιμο μέρος του μανιταριού να έχει φορά προς τα κάτω. Με αυτόν τον τρόπο, εκτός ότι το μανιτάρι “σπορίζει”, διατηρείται και πιο καθαρό. Αν τα μανιτάρια τοποθετηθούν στο καλάθι μας με το καπέλο προς τα κάτω ή όπως να ναι, τα τυχόν σκουπιδάκια που θα υπάρχουν στο επάνω μέρος του καπέλου άλλου μανιταριού που δεν απομακρύνθηκαν με το σκουπάκι μας, ή αυτά που μπαίνουν στο καλάθι από τους θάμνους που συναντάμε στο δάσος, θα πάνε στο κάτω μέρος το οποίο δεν καθαρίζεται εύκολα. Οπότε θα αναγκαστούμε να τα πλύνουμε, κάτι που όπως είπαμε δεν το θέλουμε, ειδικά κάποια είδη γίνονται πολύ χάλια (βλ. εικ. 10 Καλαμάρες Macrolepiota procera, Macrolepiota sp., Κοπρίτες Agaricus sp., Πευκίτες Suillis sp., Γριλήτες, Σφουγγαρίτες, Λαρδίτες Leccinellum sp., Boletus sp., κ.α.).

Εικ. 10 Macrolepiota procera (Καλαμάρα)

Αν κάποιος θέλει να πάρει κάποιο άγνωστο μανιτάρι μαζί του για δείγμα, είτε για να το δείξει κάπου είτε για να το μελετήσει στο σπίτι, καλή είναι μια χάρτινη σακούλα και όχι πάλι πλαστική. Είπαμε ότι η πλαστική σακούλα είναι κατάλληλη μόνο για σκουπίδια.

Αν το μανιτάρι που θέλουμε να πάρουμε μαζί μας, είμαστε σίγουροι ότι δεν είναι θανατηφόρο ή κάποιο επικίνδυνο δηλητηριώδες είδος και απλά δεν τρώγεται, μπορούμε να το βάλουμε στο καλάθι παρέα με τα δικά μας μανιτάρια, δεν υπάρχει περίπτωση αυτά να μαλώσουν, θα τα πάνε μια χαρά.

Εδώ να πούμε ότι τα μανιτάρια, εκτός από την συστηματική κατάταξη σε είδη, γένη, οικογένειες κτλ., “χωρίζονται” σε θανατηφόρα, τοξικά δηλητηριώδη, τοξικά παραισθησιογόνα, τοξικά, εδώδιμα, δηλαδή φαγώσιμα και μη φαγώσιμα.

Αν στο καλάθι μας βρεθούν παρέα εδώδιμα μανιτάρια και κάποιο τοξικό δηλητηριώδες είδος, πετάμε το δηλητηριώδες και μαγειρεύουμε τα υπόλοιπα. Αν βρεθεί όμως κάποιο θανατηφόρο όπως πχ, ο Αμανίτης ο φαλλοειδής (Amanita phalloides βλ. εικ. 11, 12 & 13) τα πετάμε όλα μαζί. Αυτό γίνεται γιατί με ένα μικρό κομμάτι του θανατηφόρου Αμανίτη που θα κολλήσει σε κάποιο εδώδιμο, ή με σπασμένα ελάσματα που επίσης θα κολλήσουν κάπου ή και με τα σπόρια και μόνο μπορεί να έχουμε κάποιο πολύ άσχημο συμβάν. Σημαντικό είναι λοιπόν να ξανατσεκάρουμε τα μανιτάρια που έχουμε στο καλάθι μας όταν πάμε στο σπίτι, ένα ένα, πριν τα μαγειρέψουμε. Έχει συμβεί πολλές φορές και από έμπειρους συλλέκτες, ανάμεσα στα μανιτάρια που έχουμε συλλέξει να έχουμε βάλει κατά λάθος και κάποιο που δεν τρώγεται ή κάποιο άγνωστο. Αυτό μπορεί να γίνει είτε από βιασύνη και μη καλή παρατηρητικότητα είτε από μη καλό φωτισμό, αν είμαστε μέσα σε δάσος και κοντεύει η νύχτα.

Εικόνα 11 – Amanita phalloides

Εικόνα 12 – Amanita phalloides

Εικόνα 13 – Amanita phalloides

Αν κάποιος καταναλώσει θανατηφόρο μανιτάρι (για τις δηλητηριάσεις και τα συμπτώματα από τα μανιτάρια πατήστε εδώ) πρέπει να φύγει με ελικόπτερο όσο το δυνατόν πιο γρήγορα. (Τηλεφωνικό Κέντρο Δηλητηριάσεων 210-7793777) Αν καταναλώσει κάποιο τοξικό δηλητηριώδες είδος θα πρέπει να πάει στο νοσοκομείο της Ικαρίας και να περάσει κάποιες πολύ άσχημες ή επώδυνες ώρες ή και μέρες. Το επικίνδυνα δηλητηριώδες είδος Ομφαλωτός των ελαιώνων (Ompalotus olearius βλ. εικ. 14 & 15), από το οποίο έχουμε σχεδόν κάθε χρόνο κάποιο κρούσμα στην Ελλάδα, μπορεί να σκοτώσει μικρά παιδιά, γέροντες ή και ανθρώπους με προβλήματα υγείας. Είναι το μανιτάρι που καρποφορεί στις Ελιές ή και σε άλλα πλατύφυλλα δέντρα, πάντα σε επαφή με το μέρος του δέντρου και της ρίζας.

Εικ. 14 Omphalotus olearius

Εικ. 15 Omhalotus olearius

Τα μανιτάρια που αναφέρονται ως μη εδώδιμα, απλά δεν τρώγονται, ή λόγο της σύστασή τους ή λόγο της γεύσης τους, (γεύση μούχλας, χώματος κτλ).

Υπάρχουν και είδη τα οποία έχουν τοξίνες που με το απόβρασμα δεν φεύγουν αλλά δεν προκαλούν πάντα δηλητηριάσεις ή μικροδηλητηριάσεις, ενδέχεται όμως να συσσωρεύονται στον οργανισμό (βλ. εικ. 16 Γαλατσίτης, Lactarius chryssorheus)

Εικ. 16 Lactarius chrysorrheus (Γαλατσίτης) Τοξικό είδος

Άλλα χρήσιμα εργαλεία είναι ένα μικρό σκουπάκι, για τον καλύτερο καθαρισμό των μανιταριών στο δάσος και μια φωτογραφική μηχανή. Τις περισσότερες φορές οι καλές φωτογραφίες μπορούν να αντικαταστήσουν κάποιο δείγμα, οπότε αποφεύγουμε να παίρνουμε μαζί μας άγνωστα, σπάνια ή και πιθανόν επικίνδυνα είδη. Οι φωτογραφίες πρέπει να είναι κοντινές, καθαρές και να διακρίνονται τα εξής σημεία: το καπέλο, η περίμετρος του καπέλου, το πόδι ολόκληρο μαζί με την βάση, το κάτω μέρος (υμένιο, είναι το γόνιμο μέρος που αναπαράγονται τα σπόρια και ποικίλει, μπορεί να έχει ελάσματα, ψευδοελάσματα, πόρους, αγκαθάκια κτλ.), όπως και το σημείο που ενώνεται το καπέλο με το πόδι. Πρέπει επίσης να καταγράφεται και ο βιότοπος, πχ πλατύφυλλα, κωνοφόρα κτλ.

Για το τέλος άφησα το σημαντικότερο, ας μην καταστρέφουμε τα μανιτάρια ΠΟΥ ΔΕΝ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ, υπάρχουν πολλά είδη φαγώσιμα και νόστιμα και κάποια από αυτά είναι αρκετά σπάνια στο νησί. Μέχρι και ο θανατηφόρος Αμανίτης (Amanita phalloides) υπάρχει εκεί, στην φύση, στο δάσος, για κάποιον λόγο που εμείς είναι αδύνατο να τον κατανοήσουμε. Ας μην κλωτσάμε και γενικά να μην καταστρέφουμε τα είδη που δεν ξέρουμε. Είναι απαραίτητο να συλλέγουμε μόνο τα μανιτάρια που είμαστε σίγουροι ότι τρώγονται και ότι τα ξέρουμε σύμφωνα με τον βιότοπο και τα χαρακτηριστικά τους. Ποτέ δεν βασιζόμαστε σε ένα χαρακτηριστικό και ποτέ δεν δίνουμε σημασία αν το μανιτάρι είναι φαγωμένο, τσιμπημένο από πουλάκι ή από κάποιο άλλο ζώο, ή αν βρίσκεται στο διαιτολόγιο αυτής της περιβόητης κατσίκας.

Να ΜΗΝ αφήνουμε σκουπίδια στο δάσος.
Να ΜΗΝ παίρνουμε μαζί εργαλεία όπως χτενάκια των Ελιών, τσουγκράνες ή άλλα παρόμοια.

Υπάρχουν κάποιοι που σκάβουν στην κυριολεξία τα δάση καταστρέφοντας έτσι την μυκοχλωρίδα έχοντας γενικά αρνητική επίδραση σε όλο το οικοσύστημα. Θα έπρεπε το δασαρχείο να επεμβαίνει τιμωρώντας τους παραβάτες με τα καθορισμένα πρόστιμα, αλλά αυτό ας μην το συζητήσουμε τώρα γιατί θα φτάσουμε στην υπερβόσκηση, χρόνια και σοβαρή ασθένεια των βουνών μας και άκρη δεν θα βγάλουμε.

Είναι και θέμα ομορφιάς κι αισθητικής να πηγαίνει κανείς στο δάσος και να ΜΗΝ βλέπει όλο αυτό το αίσχος που γίνεται, ή να φεύγει από αυτό αφήνοντας του πίσω το δάσος όπως το βρήκε.

Ας δείξουμε σεβασμό στην φύση αλλά και στους υπόλοιπους μανιταράδες που όταν θα περάσουν από το δάσος, από τα μέρη που κι εμείς περάσαμε προηγουμένως να μην καταλάβουν ότι κάποιος άλλος έχει περάσει, αλλά και αν το καταλάβουν να μην απογοητευτούν.

Καλές γιορτές και χρόνια πολλά σε όλους. Εύχομαι το 2023 να φέρει ειρήνη και υγεία σε ολόκληρο τον πλανήτη. Ψυχική και σωματική.

Εικ. 17 Amanita pantherina, Αμανίτης ο πάνθηρας. Τοξικό, επικίνδυνα δηλητηριώδες είδος.

Εικόνα 17 – Amanita pantherina, Αμανίτης ο πάνθηρας

Εικ. 18 Lactarius deliciosus, Γαλακτίτης ο νόστιμος. Περιζήτητο, φαγώσιμο και νόστιμο είδος. Ο γνωστός Κουμαρίτης. Κατά την συλλογή να προστατεύονται τα μυκήλια.

Εικ. 18 Lactarius deliciosus

“Με σεβασμό και απεριόριστη αγάπη για την γενέτειρα των πάντων, την ζωοδότρα, την πανδαμάστρια κι αδάμαστη μητέρα φύση”.

Γενούζος Σ. Γιάννης

Ικαρία Δεκέμβριος 2022

The post Η εποχή των Μανιταριών στην Ικαρία appeared first on Ικαριακή Ραδιοφωνία.

Frontiers για το Αναματόμελο Ικαρίας: Εξαιρετική ποιότητα και υψηλή διατροφική αξία

ikariaki.gr — Wed, 07 Sep 2022 15:09:02 +0000

Ανάρτηση της Γενικής Γραμματέας Αγροτικης Ανάπτυξης και Τροφίμων Χριστιάννα Καλογήρου σχετικά με την ανάρτηση του επιστημονικού περιοδικού Frontiers, στην οποία εκθειάζεται η ποιότητα του Μελιού Ικαρίας ”Άναμα” που προέρχεται από τα άνθη του θάμνου Ερείκη ή Ρείκι (Erica Manipuliflora) που ανθίζει το Φθινόπωρο στην Ικαρία.

δείτε την ανάρτηση στον παρακάτω σύνδεσμο (https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fchem.2022.924881/full?fbclid=IwAR0FpxBDLizYI-caEKm7fj20syDr0k1USQjtxekT6kCskNMOiX7HQyauzas)

Το Αναματόμελο Ικαρίας αναμένεται να συμπεριληφθεί στον κατάλογο ΠΟΠ προϊόντων.

Μια από τις δημοφιλέστερες ανοιχτές επιστημονικές πλατφόρμες παγκοσμίως, η Frontiersin, κάνει εκτενή αναφορά στο μέλι Ικαρίας «Άναμα».

Αναφέρεται στην εξαιρετική ποιότητα και υψηλή διατροφική του αξία. Το Μέλι «Άναμα» παράγεται από τον θάμνο ερείκι και έχει αντισηπτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες, σύμφωνα με τα επιστημονικά δεδομένα της εμπεριστατωμένης μελέτης του.

Ήδη η σύνταξη του φακέλου ολοκληρώνεται και το επόμενο χρονικό διάστημα αναμένεται η κατάθεσή του για να συμπεριληφθεί στον κατάλογο των ΠΟΠ προϊόντων.

Οι προσπάθειες όλων μας, που ξεκίνησαν με τη συνεργασία με τον καθηγητή του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Σέρκο Χαρουτουνιάν από το 2016, επιβραβεύονται και το Ικαριώτικο μέλι αποκτά την προστιθέμενη αξία και τη διεθνή φήμη που του αξίζει.

The post Frontiers για το Αναματόμελο Ικαρίας: Εξαιρετική ποιότητα και υψηλή διατροφική αξία appeared first on Ικαριακή Ραδιοφωνία.

Το Αναμματόμελο Ικαρίας υποψήφιο προϊόν ΠΟΠ-ΓΕΠ

ikariaki.gr — Sun, 10 Jul 2022 06:57:39 +0000

Η ΜΠΟΥΚΝΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΡΕΜΜΥΔΙ ΒΕΛΑΝΙΔΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΑΜΟ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΙ ΑΝΑΜΑ ΤΗΣ ΙΚΑΡΙΑΣ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΑ ΔΕΚΑ ΥΠΟΨΗΦΙΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΤΟΥ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΟΥ ΔΙΕΚΔΙΚΟΥΝ ΝΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΘΟΥΝ ΩΣ ΠΟΠ-ΠΓΕ.

Δέκα ιδιαίτερα προϊόντα του Βορείου Αιγαίου είναι υποψήφια για την διεκδίκηση του χαρακτηρισμού ως ΠΟΠ-ΠΓΕ καθώς από την έρευνα του γεωπονικού πανεπιστημίου συγκεντρώνουν τα παραδοσιακά αλλά και τα οργανοληπτικά στοιχεία που αναδεικνύουν τις ιδιαιτερότητές τους. Μεταξύ αυτών η σαρδέλα Καλλονής, το μέλι της Ικαρίας , και η βρώσιμη ελιά κολοβή της Λέσβου.

Η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου προχώρησε σε προγραμματική σύμβαση με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο, όπου αρχικά η έρευνα αφορούσε τρία προϊόντα, στη συνέχεια όμως αποφασίστηκε να εξετάσει μια σειρά προϊόντων των νησιών και αν συγκεντρώνουν τα χαρακτηριστικά να διεκδικήσουν τον χαρακτηρισμό ΠΟΠ-ΠΓΕ.

Όπως είπε στην ΕΡΤ Αιγαίου ο προϊστάμενος της διεύθυνσης αγροτικής οικονομίας της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου Γιώργος Λαγουτάρης, το Γεωπονικό πανεπιστήμιο παρέδωσε στην Περιφέρεια τα πρώτα αποτελέσματα της έρευνάς της, όπου περιλαμβάνονται 10 προϊόντα και συγκεκριμένα

Σαρδέλα Καλλονής Λέσβου
Μελί Άναμμα Ικαρίας
Άνυδρο ντοματάκι Χίου
Ελιά κολοβή Λέσβου
Μέλι Χίου
Τριαντάφυλλο Χίου
Καθούρα (τυρί) Ικαρίας
Μπούκνα (σύκο) Σάμου
Κρεμμύδι Κουμεϊκων
Μέλι Ψαρών

Η έρευνα λοιπόν του Γεωπονικού πανεπιστημίου προτείνει την αξιολόγηση προς πιστοποίηση των παραδοσιακών αυτών προϊόντων, τα οποία έχουν μεγάλη προοπτική για να διεκδικήσουν ένα τέτοιο σήμα και να προχωρήσουν στην κατάκτηση μεριδίου της παγκόσμιας αγοράς.

Σε πρώτη φάση θα συνταχθεί φάκελος για τα πάρουν το χαρακτηρισμό ΠΟΠ-ΠΓΕ, τα τρία πρώτα προϊόντα, Σαρδέλα Καλλονής Λέσβου, Μέλι Άναμμα Ικαρίας και Άνυδρο ντοματάκι Χίου, καθώς υπάρχει μεγάλο εύρος παραγωγής ενώ για τα υπόλοιπα θα συνεχιστεί η έρευνα .

Samos24.gr

The post Το Αναμματόμελο Ικαρίας υποψήφιο προϊόν ΠΟΠ-ΓΕΠ appeared first on Ικαριακή Ραδιοφωνία.

Άλμα πιστοποίησης κάνει η ρίγανη της Ικαρίας – Ποικιλία ”Αρέθουσα”

ikariaki.gr — Fri, 07 Jan 2022 15:17:00 +0000

Η Αρέθουσα είναι πλέον η πρώτη ελληνική ποικιλία ρίγανης εγγεγραμμένη στον ελληνικό εθνικό (και ευρωπαϊκό) κατάλογο καλλιεργούμενων φυτικών ειδών. Το επίτευγμα αυτό είναι αποτέλεσμα της μακροχρόνιας συνεργασίας (από το 2008) τριών καθηγητών του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΓΠΑ), της καθηγήτριας γεωργίας Φ. Οικονόμου, του καθηγητή γενικής χημείας Π. Ταραντίλη, και του καθηγητή διοίκησης γεωργικών επιχειρήσεων και εκμεταλλεύσεων Κ. Τσιμπούκα, οι οποίοι συντονίζουν πλέον το έργο και τις δράσεις του Ινστιτούτου Μελέτης και Προώθησης Φαρμακευτικών Αρωματικών Φυτών – Πανεπιστημιακό Ερευνητικό Κέντρο ΓΠΑ.

Σκοπός της συνεργασίας αυτής είναι η επίλυση των θεμάτων αιχμής του τομέα, όπως η κατοχύρωση των ελληνικών ΦΑΦ, η αειφόρος παραγωγή τους, η ταυτότητα και πιστοποίηση των προϊόντων τους και η διείσδυσή τους στις ευρωπαϊκές και διεθνείς αγορές.

Η ξεχωριστή ικαριώτικη ρίγανη

Όπως μας εξηγεί η κα Οικονόμου, «στο πλαίσιο αυτό, σε 3 ερευνητικές αποστολές που διενεργήθηκαν το 2008 στη νήσο Ικαρία εντοπίστηκαν και συλλέχθηκαν στο στάδιο της ανθοφορίας τους αυτοφυή φυτά της ελληνικής ρίγανης (O. vulgare ssp. Hirtum) σε διάφορους οικοτόπους, όπου εμφανιζόταν σε μεγάλους πληθυσμούς. Τα φυτά αυτά αξιολογήθηκαν ως προς την απόδοσή τους σε αιθέριο έλαιο και την περιεκτικότητα αυτού στο κύριο δραστικό συστατικό του, την καρβακρόλη. Με βάση τα παραπάνω χαρακτηριστικά, επιλέχθηκε ο βιότυπος “Iκαριώτικη Ρίγανη 2”, καθώς είχε την υψηλότερη απόδοση σε αιθέριο έλαιο (8,5%) και την υψηλότερη εκατοστιαία περιεκτικότητα σε καρβακρόλη (89%) σε σχέση με άλλες δειγματοληψίες.

Αξιολογήθηκε η προσαρμοστικότητα της ικαριώτικης ρίγανης σε διαφορετικά περιβάλλοντα μέσω της εγκατάστασης φυτειών με αγενή πολλαπλασιασμό από τη μητρική φυτεία στην Ικαρία (Αρέθουσα), στο ΓΠΑ (Αθήνα), σε αγρόκτημα στα Σπάτα και στη Μήλο. Ο ιδιαίτερος χαρακτήρας της Ικαριώτικης Ρίγανης 2 επιβεβαιώθηκε κατά το τρίτο έτος της καλλιέργειάς της στο ΓΠΑ, όπου εμφάνισε υψηλή απόδοση σε αιθέριο έλαιο (12%) και υψηλή περιεκτικότητα σε καρβακρόλη (95%), από τις υψηλότερες τιμές που έχουν καταγραφεί στη διεθνή βιβλιογραφία.

Η εγγραφή στον εθνικό κατάλογο ποικιλιών

Το 2015 έγινε αίτηση για αξιολόγηση και εγγραφή στον εθνικό κατάλογο ποικιλιών υπό την ονομασία «Αρέθουσα», από το Ινστιτούτο Ελέγχου ποικιλιών Καλλιεργούμενων Ειδών του ΥΠΑΑΤ.

Οι αρμόδιοι επιστήμονες αξιολογητές του Ινστιτούτου και οι αρμόδιοι γεωπόνοι της Διεύθυνσης Πολλαπλασιαστικού Υλικού Καλλιεργούμενων Ειδών και Φυτογενετικών Πόρων, μαζί με την ηγεσία του υπουργείου, συνέβαλαν αποφασιστικά για να προχωρήσει η διαδικασία αξιολόγησης της ποικιλίας «Αρέθουσας» για εγγραφή στον Εθνικό Κατάλογο, με σκοπό την παραγωγή πιστοποιημένου πολλαπλασιαστικού υλικού για καλλιέργεια και εμπορική χρήση (ΦΕΚ 933/10/5/21).

«Δεκάδες προϊόντα περιμένουν την εγγραφή τους»

Από την πλευρά του, ο βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ και πρώην υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, Βασίλης Κόκκαλης, ο οποίος συντόνισε την διαδικασία αξιολόγησης της ποικιλίας «Αρέθουσα» για εγγραφή στον Εθνικό Κατάλογο, δήλωσε στην ΥΧ»: «Η κατοχύρωση και η πιστοποίηση του πολλαπλασιαστικού υλικού αποτέλεσε προτεραιότητα για την κυβέρνησή μας. Είχα την τιμή να έχω την αρμοδιότητα της Δ/νσης Πολλαπλασιαστικού Υλικού για δύο χρόνια. Μαζί με την “Αρέθουσα”, υπάρχουν δεκάδες άλλα προϊόντα, για τα οποία πρέπει η τωρινή ηγεσία του ΥΠΑΑΤ να ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο».

Γαστρονομική και πολιτιστική παρέμβαση

Σύμφωνα με την κα Οικονόμου, «η ποικιλία ρίγανης “Αρέθουσα” από την Ικαρία αποτελεί τμήμα της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της νήσου, καθώς αποτελεί ένα φαρμακευτικό αρωματικό φυτό (ΦΑΦ), μεταξύ άλλων σημαντικών που εμφανίζονται στην Ικαρία και συνδέονται άρρηκτα με τις διατροφικές συνήθειες των κατοίκων της. Αξίζει να σημειωθεί ότι σε πολλές μελέτες έχει αναδειχθεί ότι η χρήση των ΦΑΦ στη διατροφή των κατοίκων της Ικαρίας, μαζί με άλλα συστατικά της ζωής τους, συμβάλλει στην καταγεγραμμένη μακροβιότητά τους. Επιπλέον, η γαστρονομία του νησιού, με τα μοναδικής ποιότητας προϊόντα της ικαριώτικης γης, όπου κυριαρχούν τα βότανα, είναι βασικό στοιχείο του ιδιαίτερου πολιτισμού του και συνυφασμένο με την ιστορία του τόπου και τα χαρακτηριστικά της κοινωνίας».

ypaithros.gr

The post Άλμα πιστοποίησης κάνει η ρίγανη της Ικαρίας – Ποικιλία ”Αρέθουσα” appeared first on Ικαριακή Ραδιοφωνία.

ikarianature – Αιθέρια Έλαια

ikariaki.gr — Sun, 19 Mar 2017 09:45:19 +0000

Ξέρεις την Καλοκοιμητέ* το Μισόδομο ή Σόδομο & το Θρύμπι;

Σήμερα είναι μια ωραία ευκαιρία να τα μάθεις αλλά και για μια Κυριακάτικη απογευματινή βόλτα σε έναν ζεστό και φιλόξενο χώρο στο Θησείο. Κυριακή 19/3 στις 18:00, στο βοτανοπωλείο Εστία**, Αμφικτύονος 12 Θησείο για μια γνωριμία με τον Θοδωρή, την Ικαρία και τα αιθέρια έλαια που παράγει!

Αιθέρια Έλαια & Ανθόνερα – ikarianature
Μελισσόχορτο, Ελίχρυσο, Άγριο καρότο, Αρμπαρόριζα, Φλισκούνι, Βασιλικός, Γαλλική λεβάντα, Κρίταμο, Φασκόμηλο, Δενδρολίβανο, Ρίγανη, Θυμάρι, Μέντα, Ευκάλυπτος, Θρούμπι.

Αν μπορείτε κάντε μια βόλτα από το Θησείο να ενισχύσετε με την παρουσία σας την αξιόλογη προσπάθεια του Θοδωρή του Κάργα που τα τελευταία 8 χρόνια μένει μόνιμα στον Άγιο Δημήτριο Ραχών και έχει εγκαταστήσει εκεί ένα μικρό αποστακτήριο αιθέριων ελαίων.

*Καλοκοιμητέ
https://www.flickr.com/photos/28620910@N06/5896973836/in/album-72157626979878189/

**ΣΧΕΔΙΟ ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ ΧΕΙΡΩΝΑΣ: 1η παρουσίαση συλλεκτών βοτάνων και των προϊόντων τους υπό την αιγίδα της Ακαδημίας Αρχαίας Ελληνικής & Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής.

The post ikarianature – Αιθέρια Έλαια appeared first on Ικαριακή Ραδιοφωνία.

Τι γυρεύουν 12 Μανίτες της Νικαριάς σε ένα Ημερολόγιο…;

ikariaki.gr — Tue, 10 Jan 2017 10:12:18 +0000

12 Μαντάρια της Ικαρίας μέσα σε 12 μήνες… φαινομενικά αυτό το ημερολόγιο θα μπορούσε να είναι ενα τυπικό ημερολόγιο όπως τόσα και τόσα κυκλοφορούν ανάμεσα μας αυτές τις μέρες λίγο πρίν το 2017, όμως η συγκεκριμένη έρευνα που έκανε ο Γιάννης Γενούζος για την Ικαριακή Ραδιοφωνία και κατα συνέπεια για όλους σας αποτελεί μια παρακαταθήκη για το μέλλον, ένα οδηγός καλύτερα για όποιον παίρνει τα βουνά ή βρίσκεται στην Ικαρία και θέλει να ξέρει τι γίνεται με τους ιδιαίτερους, νόστιμους αλλά και επικίνδυνους (για όποιον δεν ξέρει) ζωντανούς οργανισμούς που λέγονται Μανιτάρια….

Το ημερολόγιο θα το βρείτε στα στούντιο της Ικαριακής στην Ικαρία, στην Αθήνα αλλά και όπου…κυκλοφορούν Μανιτάρια…

ΙΚΑΡΙΑ – Φθινόπωρο 2016

“Αφιερωμένο στον μικρό Απόλλωνα”.

Αυτό είναι το πρώτο ημερολόγιο για την Ικαριακή Ραδιοφωνία και το δεύτερο που σχετίζεται με την μυκοχλωρίδα του νησιού. Το πρώτο που δημιουργήθηκε σχετικά με αυτήν ήταν το περσινό για τον Σύλλογο του Φραντάτου. Και τα δύο ημερολόγια στην ουσία είναι οδηγοί αναγνώρισης για 24 μανιτάρια που συναντάμε στα βουνά και σε άλλα μέρη του νησιού. Στο περσινό υπήρχε και το πάντα επίκαιρο είδος, Αμανίτης ο φαλλοειδής, Amanita phalloides, (βλ. εξώφυλλο) που αφθονεί στο νησί και το οποίο είναι και το πιο επικίνδυνο θανατηφόρο, κάποια μη εδώδιμα όπως τα Russula sanguinaria & Lepiota ignivolvata, το τοξικό Lactarius chrysorrheus (Γαλατσίτης) που λανθασμένα κάποιοι ικαριώτες συλλέγουν και μερικά από τα φαγώσιμα είδη, κάποια γνωστά και κάποια άγνωστα που ήταν τα παρακάτω: Amanita caesarea, Lactarius deliciosus, (Κουμαρίτης) Lepista nuda, (Δαφνίτης) Tricholoma caligatum, (Σουμανίτης) Macrolepiota procera, (Καλαμάρα) Boletus aereus, (Λαρδίτης κ.α.) Leccinellum crocipodium (Σφουγγαρίτης, Γριλήτης κ.α.) και το είδος Sparasis crispa (Περδικοκλωνάρα). Στο φετινό ημερολόγιο περιγράφονται 6 εδώδιμα και 6 μη εδώδιμα είδη.

Θέλω να ευχαριστήσω θερμά τους κ. Γιώργο Κωνσταντινίδη και κ. Ζαχαρία Αθανασίου για την πολύτιμη βοήθεια τους τα τελευταία χρόνια όπως και τον κ. Άγγελο Παπαδημητρίου. Θέλω επίσης να δώσω συγχαρητήρια και από εδώ, για το τεράστιο έργο τους, για την ανάδειξη της ελληνικής μυκοχλωρίδας. Ευχαριστώ επίσης την γυναίκα μου Ευσταθία όπως και όλα τα παιδιά της Ικαριακής Ραδιοφωνίας που στήριξαν και βοήθησαν στην δημιουργία του ημερολογίου αυτού. Να είναι όλοι τους καλά.

Θα άξιζε να σημειωθεί εδώ, ότι γενικά η μυκοχλωρίδα του νησιού η οποία δεν είναι και τόσο μικρή, απειλείται όπως είναι γνωστό από την υπερβόσκηση, όπως και από κάποιους ασυνείδητους συλλέκτες οι οποίοι χρησιμοποιούν τσουγκράνες, χτενάκια των ελιών και άλλα εργαλεία με τα οποία κάνουν τεράστια και πολύ χρονοβόρα ως προς την αναβίωση των μυκήτων ζημιά. Επίσης καταστροφή κάνουν και κάποιοι άλλοι ασυνείδητοι, οι οποίοι καταστρέφουν τα μανιτάρια που δεν γνωρίζουν (συνήθως με το πόδι) ονομάζοντας τα «σκυλομανίτες». Η αμάθεια, η απαιδευσία και ο φόβος, ή γενικά ο σκοταδισμός έχουν ως αποτέλεσμα την καταστροφή φαγώσιμων αλλά και σπάνιων ειδών. Μάλλον είναι η ώρα, οι μυκόφιλοι του νησιού να αρχίσουν να σκέφτονται πιο σοβαρά την έναρξη του Μανιταροφιλικού συλλόγου που σκοπό θα έχει εκτός των άλλων, την προστασία της μυκοχλωρίδας και κατ’ επέκταση την χλωρίδα του νησιού.

Με απεριόριστο σεβασμό, θαυμασμό

και αγάπη για την μυκοχλωρίδα του νησιού.

Γενούζος Σ. Γιάννης

Εύχομαι σε όλους καλή χρονιά, με υγεία,

αγάπη και έργα.

The post Τι γυρεύουν 12 Μανίτες της Νικαριάς σε ένα Ημερολόγιο…; appeared first on Ικαριακή Ραδιοφωνία.

Μερικά λόγια για το Βαλσαμόχορτο

ikariaki.gr — Sat, 09 Jul 2016 21:25:44 +0000

Hypericum perforatum Υπερικό το διάτρητο. (Hypericaceae – Gutiferae, Clusiaceae).

Εικόνα 1 Hypericum perforatum

Αυτό είναι το γνωστό για όλους Βαλσαμόχορτο ή Βάλσαμο, γνωστό φυτό-βότανο όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε άλλες χώρες στην Ευρώπη και την ανατολή. Η ονομασία, Βάλσαμο, αποδίδεται στο φυτό λόγω της επουλωτικής του δράσης. Άλλη εκδοχή είναι ότι το φυτό πήρε την ονομασία αυτή από την λέξη βαλσαμώνω, που σύμφωνα με μία πηγή σημαίνει ταριχεύω και προέρχεται από τη χρήση του στους νεκρούς και η οποία επέφερε την επιβράδυνση της σήψης. Στην αρχαία Ελλάδα απέδιδαν στο είδος ή και σε άλλα είδη του γένους, τις ονομασίες Ανδρόσαιμον, Χαμαίπιτυς, Άσκυρον, Κόριον, Διονυσιάδα και Υπερεικόν ή Υπερικόν με την τελευταία να επικρατεί για το γνωστό Βαλσαμόχορτο αλλά και για ολόκληρο το γένος. Λέγεται ότι ετυμολογία της ονομασίας είναι από τις ελληνικές λέξεις «υπερ» και «εικών», δηλαδή ότι το φυτό ήταν υπεράνω των εικόνων, υπεράνω των δαιμόνων και των φαντασμάτων ή ότι οι πιστοί διακοσμούσαν με το φυτό τα θρησκευτικά τους είδωλα-εικόνες. Ο όρος perforatum έχει λατινική προέλευση και αναφέρεται στα διάτρητα φύλλα του φυτού. Γιάτρευε ψυχικές παθήσεις όπως την κατάθλιψη ή την μανιοκατάθλιψη, παθήσεις που τα συμπτώματα που προκαλούσαν, εκείνη την εποχή και ιδιαίτερα στο μεσαίωνα τα αποκαλούσαν δαιμονισμό. Επίσης στον μεσαίωνα θεωρούταν ότι γενικά η χρήση του βοτάνου απομάκρυνε τα δαιμόνια. Σε άλλες περιπτώσεις καίγανε μπουκέτα από χρησιμοποιημένα φυτά του Υπερικού για να τραβήξουν το κακό της περασμένης χρονιάς και να το κάψουν μαζί του. Κάποιοι το συσχετίζουν αρκετά με τον αποκεφαλισμό του Αγ. Ιωάννη του βαπτιστή και ότι οι κόκκινες κηλίδες που εμφανίζει το φυτό συμβολίζει το αίμα του, από εκεί έχει πάρει και την μία από τις πολλές λαϊκές ονομασίες του σαν βότανο του Προδρόμου. Άλλη μια ερμηνεία είναι ότι ο βαπτιστής τρεφόταν στην έρημο με τα άκρα του φυτού, ξέρουμε όμως το φυτό δεν φυτρώνει στις ερήμους. Επίσης πίστευαν ότι όποιος κοιμάται με Υπερικό στο προσκεφάλι του, τον επισκεπτόταν ο άγιος.

Εικόνα 2 – Hypericum perforatum

Το χρησιμοποιούσαν σε διάφορες θρησκευτικές ή μαγικές τελετουργίες και εδώ του απέδιδαν τις ονομασίες «βότανο ή αίμα των ξωτικών» και «μαστίγιο ή φυγή του διαβόλου». Άλλη μία γνωστή στις μέρες μας, λαϊκή ονομασία είναι και το Σπαθόχορτο, ή οποία έχει τις ρίζες της στην Τουρκία και την Μικρά Ασία. Η ονομασία αυτή έχει πάλι δύο εκδοχές, η μία είναι ότι στον αρχαίο κόσμο το έδιναν οι μητέρες στους γιους πολεμιστές γιατί επούλωνε τις πληγές από το σπαθί και η άλλη είναι ότι οφείλεται στο σχήμα των φύλλων. Σαν Σπαθόχορτο όμως συναντάμε και το φυτό Gladiolus segetum Γλαδίολος ή Ξιφίον το αρουραίον, επίσης και Σπαθίνακα. Όπως και φυτά του γένους Κάρηξ Carex sp.

Άλλες λαϊκές ονομασίες που συναντάμε στην Ελλάδα είναι, Βαλσαμάκι, Βάρσαμο ή Βαρσαμόχορτο, Περίκη ή Περίκι, Λειχηνόχορτο, Ψειροβότανο, Χελωνόχορτο ή Χελονόχορτο, Κοψοβότανο, Κουκτσούδι και ίσως και άλλα. Ο Διοσκουρίδης (40 με 90 μ.Χ.) έδινε την ονομασία Άσκυρον στο γνωστό βοτάνι και πιθανόν να ονομάζει με την ονομασία Υπερικόν, το είδος Hypericum crispum (=H. triquetrifolium ). Υπερικό το σγουρό. Ο μεγάλος φαρμακολόγος της αρχαιότητας, με την ονομασία Βάλσαμο αναφέρεται σε κάποιο άλλο φυτό-δέντρο ή θάμνο, το οποίο όπως αναφέρει στο έργο του “Περί ύλης ιατρικής” φυτρώνει μόνο στην Ιουδαία. Τον χυμό του δέντρου αυτού, ονομάζει οποβάλσαμο, άγνωστο όμως σε πιο φυτό αναφέρεται. Την ονομασία Υπερικό την έδιδαν στην αρχαιότητα και σε ένα άλλο φυτό το οποίο ο Διοσκουρίδης αποκαλεί Κόρις. Με την ονομασία Βάλσαμο στην βιβλιογραφία συναντάμε και τo φυτό, Αθανασία η βαλσαμώδης, Athanasia balsamita, ή Balsmita vulgaris, όπως και με την ονομασία Βαλσαμόχορτο το φυτό Ονωνίδα η χνοώδης, Ononis pubescens. Βλέπουμε λοιπόν ότι από εκείνα τα χρόνια και τις αρχαιότητας ακόμα, υπήρχε η ανάγκη μιας ονομασίας για κάθε φυτό, έτσι που με τα χρόνια δημιουργήθηκε ή μία, διεθνές ονομασία, σκοπός της, όπως ορίζει η λογική, ήταν η σωστή πληροφορία, η προώθηση της πραγματικής γνώσης και της αλήθειας και η αποφυγή συγχύσεων και σκοταδισμού. Ενός σκοταδισμού που στις μέρες μας βλέπουμε να υπάρχει παντού.

Στην Ικαρία συναντάμε το βότανο με τις κλασικές ονομασίες, Βαλσαμόχορτο και Βάλσαμο, ανήκει στο γένος Υπερικό Hypericum, γένος με ξυλώδη, πιο σπάνια ποώδη, μονοετή ή πολυετή φυτά και ανήκει στην οικογένεια των Υπερικοειδών Hypericaceae. Οικογένεια με περίπου 50 γένη και 1000 είδη. Ο γεωπόνος και πρωτοπόρος Π. Γ. Γεννάδιος στο έργο του Φυτολογικόν Λεξικόν (1914), αναφέρει ότι το γένος Υπερικό, περιλαμβάνει 160 είδη, οι σύγχρονες πηγές μιλάνε για 400 είδη ανά τον κόσμο, με τα 60 από αυτά να φύονται στην Ευρώπη, τα 40 από αυτά να φύονται στην Ελλάδα και τα 12 από αυτά της Ελλάδας, να είναι ενδημικά. Κατά άλλους στην Ελλάδα υπάρχουν 33 είδη και 8 ενδημικά. Γενικά το γένος προτιμάει τις εύκρατες και υποτροπικές περιοχές, αποφεύγοντας τις ερήμους και αρκτικές περιοχές.

Στην Ικαρία εκτός του Βαλσαμόχορτο, Hypericum perforatum, (εικ. 1 & 2) Υπερικό το διάτρητο, συναντάμε επίσης τα είδη:

α) H. perfoliatum, (εικ. 3 & 4) Υπερικό το περιβλαστόφυλλο ή το περίβλαστο, παλαιότερα, το διαμπερές. Αυτό είναι το Ανδρόσαιμον του Διοσκουρίδη, το συναντάμε λαϊκά σαν Σταρίδα. Πρόκειται για επίσης ποώδη φυτό, σχεδόν ομοιότυπο με το Υ. το διάτρητο, διαφέρει όμως αρκετά στα φύλλα, που είναι αρκετά πιο πλατιά και μεγάλα, διαφορά που κάνει την αναγνώρισή του εύκολη. Παρά ταύτα όμως πολλοί Ικαριώτες είναι αυτοί που το συγχέουν. Δεν του αποδίδονται φαρμακευτικές ιδιότητες. Το συναντάμε στα ίδια μέρη με το Υ. το διάτ

ρητο.

β) H. olympicum, (εικ. 5 & 6) Υπερικό το ολυμπικό, μικρή πόα. Σε άκρες δρόμων και σε ακαλλιέργητα μέρη.

Εικόνα 5 – Hypericum olympicum

Εικόνα 6 – Hypericum Olympicum

γ) H. crispum (=H. triquetrifolium), (εικ. 7 & 8) Υπερικό το σγουρό ή το τριγωνόφυλλο. θαμνώδες πόα. Σε παρατημένα χωράφια και άκρες δρόμων. Επίσης κάποιοι Ικαριώτες, λανθασμένα ονοματίζουν και συλλέγουν αυτό ως Βάλσαμο. Λαϊκά σε Ελλάδα και Κύπρο το συναντάμε ως Γουθούρα, Αγουθούρα, Αγούθουρας, Ουδέρι, Σουμάκι, Φουκάλι, Σκουρδίτσα, Ψυλλίνα, Ψυλλίτα, Μαζούλι, Μαζουλόχορτο, Μανουδιά και Καζαούνι.

Εικόνα 7 – Hypericum crispum

Μερικά του γένους, από αυτά που συναντάμε στην Ελλάδα αλλά και κάποια ενδημικά της Κρήτης είναι τα: Hypericum hircinum, Υπερικό το τράγειο (θάμνος, με επίσης φαρμακευτικές ιδιότητες), H. aciferum, Υπερικό το ακιδοφόρο (θάμνος, ενδημικό της Κρήτης). H. aegypticum, Υπερικό το αιγυπτιακό (θάμνος). H. amblycalyx, Υπερικό το αμβλυκάλυκο (θάμνος, ενδημικό της Κρήτης), H. jovis, Υπερικό του Διός, (θάμνος, επίσης ενδημικό της Κρήτης). H. trichocaulon, Υπερικό το τριχόκαυλο, (μικρή πόα ενδημικό της Κρήτης). H. empetrifolium, Υπερικό το εμπετρόφυλλο, (θάμνος, γνωστό και ως Αγούδαρας, επίσης φαρμακευτικό, επουλωτικό). H. empetrifolium ssp. tortuosum, Υπερικό το περίπλεκτο (έρπον, ξυλώδη φυτό, υποείδος του προηγούμενου, ενδημικό της Κρήτης). H. empetrifolium ssp. oliganthum, Υπερικό το ολιγανθές (επίσης υποείδος και ενδημικό της Κρήτης). H. kelleri, Υπερικό του Keller (μικρό, έρπον, ενδημικό των Λευκών Ορέων της Κρήτης). Αναφέρεται σαν διαδεδομένο στην Ελλάδα και το είδος H. tetrapterum (=quadrangulum,) Υπερικό το τετράπτερο ή το τετραγωνιαίο. Επίσης το H. androsaemum, Υπερικό το ανδρόσαιμο, με εξάπλωση στην Δ. και Ν. Ευρώπη, Μεσόγειο και Μικρά Ασία και μάλλον και στην Ελλάδα. Συναντάμε και το θαμνώδες ευρωπαϊκό είδος H. calycinum, Υπερικό το μεγακάλυκο, είδος που καλλιεργείται στην Ελλάδα ως καλλωπιστικό σε κήπους και πάρκα.

εικ.8 Hypericum crispum

Το γένος Υπερικό, έχει και άλλα είδη που χρησιμοποιούνται στη φαρμακευτική, σε άλλες χώρες του πλανήτη, όπως για παράδειγμα στα Κανάρια νησιά χρησιμοποιούν τα είδη H. canariense, H. glandulosum, H. reflexum, και H. grandifolium, στην Βραζιλία το H. braziliense κτλ. Κατά τον Γεννάδιο, άλλα είδη που αξίζει να αναφερθούν είναι το H. elegans, Υ. το χάριεν, της Σιβηρίας και το H. guianensis( =Vismia g). Υ. το γουϊάνιον, της Γουϊάνης.

Ο Διοσκουρίδης άλλωστε αποδίδει φαρμακευτικές ιδιότητες και σε άλλα είδη του γένους που τα αναφέρει με τις ονομασίες Άσκυρον και Ανδρόσαιμον. Απλά το Υ. το διάτρητο είναι αυτό που παρουσιάζει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον και τους φαρμακολόγους ή εθνοφαρμακολόγους να μην σταματάνε να το εξετάζουν.

Το Υπερικό μπορεί να καλλιεργηθεί εύκολα με σπόρο, η σπορά γίνεται από τα μέσα χειμώνα. Μπορεί να πολλαπλασιαστεί με μοσχεύματα. Καλλιεργείται από το επίπεδο της θάλασσας και μέχρι 2.500 m υψόμετρο. Όποιος θέλει να ασχοληθεί, δεν έχει παρά ψάξει σε κάποιο βιβλιοπωλείο για κατάλληλα βιβλία, ή στο διαδίκτυο.

Οι φαρμακευτικές ιδιότητες του Υπερικού ήταν γνωστές από την αρχαιότητα, χρησιμοποιούσαν το φυτό σε διάφορους πολιτισμούς από το 3000 π.Χ.. Μετέπειτα αναφέρεται από τον Ιπποκράτη (460-377 π.Χ.) σαν αναλγητικό σε περιπτώσεις πυρετού και ρήξης πνευμονικής αρτηρίας, από τον Θεόφραστο (371-285 π.Χ.) σαν αντιτραυματικό κι επουλωτικό, από τον Διοσκουρίδη (40-90 μ.Χ. σαν διουρητικό, εμμηναγωγό, αντιπυρετικό, για ισχιαλγίες, την ελονοσία και σαν αντίδοτο για δηλητηριώδη δαγκώματα. Αναφέρεται επίσης και από τον Πλίνιο, (23-79 μ.Χ.) και από τον Γαληνό, (129-199 μ.Χ.) που θεωρείται ο δεύτερος σπουδαιότερος γιατρός της αρχαιότητας, μετά τον Ιπποκράτη. Ο Παράκελσος (1493-1541) γράφει, «δεν είναι δυνατόν να βρεθεί καλύτερο φάρμακο για της πληγές, σε όλες τις χώρες». Χρησιμοποιήθηκε στον Μεσαίωνα από τους μοναχούς, αλλά και τα μεταγενέστερα χρόνια. Στον 1^ο και 2^ο παγκόσμιο πόλεμο χρησιμοποιήθηκε σαν επουλωτικό, όπως και σε όλους τους πολέμους, μάχες της αρχαιότητας. Για την θεραπεία της φυματίωσης και άλλων παθήσεων το χρησιμοποιούσαν επίσης από πολύ παλιά και οι Ινδιάνοι της βορείου Αμερικής. Ο γέροντας Παΐσιος, (1924-1994) που ήταν γνωστή η ενασχόλησή του με τα βότανα, αναφέρει την χρήση του για την αιμόπτυση, τη δυσεντερία, τη δύσπνοια και τη θρόμβωση του αίματος.

Στις μέρες μας είναι φυτό που γενικά χρησιμοποιείται αρκετά σε πολλά μέρη της Ελλάδας. Στην Ικαρία χρησιμοποιείται από πολύ παλιά, πιο πολύ όμως για εξωτερική χρήση με την μορφή ελαίου παρά για εσωτερική με την μορφή τσαγιού.

Μορφολογικά χαρακτηριστικά:

Ποώδη, πολυετές φυτό, με ύψος από 20 έως και 80 cm. ή και 1 m. πολλές φορές.

Το στέλεχος είναι όρθιο κυλινδρικό, με δυο διογκωμένες γραμμές κατά μήκος, κάποιες φορές έχει κοκκινωπό χρώμα.

Τα φύλλα του είναι μικρά, ωοειδή, πιο ανοιχτόχρωμα στην κάτω πλευρά, αν το κοιτάξουμε στο φως του ήλιου βλέπουμε πολλά, μικρά διαφανή στίγματα, σαν το φυτό να είναι τρυπημένο, από εδώ και η ονομασία, διάτρητον.

Τα άνθη είναι χρυσοκίτρινα, βγαίνουν σε σκιάδιο ή φόβη, με 5 σέπαλα, αρκετά πιο μικρά από τα επίσης 5 πέταλα και με αρκετούς στήμονες.

Γενικά το φυτό έχει παντού, ή σχεδόν παντού, μικρά μαύρα στίγματα.

Το συναντάμε σχεδόν παντού, σε ακαλλιέργητα μέρη, άκρες δασών, δρόμων κτλ.

Χρησιμοποιούμενα μέρη του φυτού είναι τα άνθη και τα φύλλα, (αέρια μέρη) αν και οι περισσότεροι αναφέρουν τα άνθη.

Εποχή συλλογής του είναι κατά την περίοδο της ανθοφορίας, συνήθως τέλη άνοιξης με αρχές καλοκαιριού ή και στα μέσα καλοκαιριού στα υψώματα. Η εποχή ανθοφορίας ποικίλει, αναλόγως με τις κλιματικές συνθήκες που επικρατούν.

Το φυτό πρέπει να αποξηραίνεται όσο πιο γρήγορα γίνεται για να μην χάσει το χρώμα του, μη καλά αποξηραμένο φυτό παίρνει ένα καφετί χρώμα.

Μετά την αποξήρανση αποθηκεύεται σε γυάλινο δοχείο και σε σκοτεινό σημείο, είναι ευαίσθητο στο φως της ημέρας. Αν ένα καλά αποξηραμένο μέρος αποθηκευτεί σε γυάλινο δοχείο και μείνει ξεχασμένο στο φως της ημέρας, σταδιακά αποχρωματίζεται, γίνεται καφετί, οπότε χάνει και τις ιδιότητές του.

Κάθε συλλέκτης έχει χρέος να προστατεύει το βοτάνι αυτό, όπως και κάθε άλλο. Η συλλογή πρέπει να γίνεται με κάποιο κατάλληλο ψαλίδι και να μην ξεριζώνεται. Όπως επίσης να μην συλλέγονται όλα τα φυτά που συναντάμε στο διάβα μας. Πρέπει να γνωρίζουμε ότι και αυτό, η προστασία της φύσης, είναι μέρος της ψυχικής θεραπείας, που όλοι όσοι τουλάχιστον ασχολούμαστε με αυτή, την έχουμε ανάγκη, για να έχουμε όσο το δυνατόν καλύτερη και πιο σωστή αρμονία. Αυτό επιτυγχάνεται όχι μόνο με την προσωπική ασχολία-συλλογή, αλλά και με την αφύπνιση σε κάποιους συλλέκτες οι οποίοι υπνωτισμένοι από αυτό το υπερκαταναλωτικό και καταστροφικό για το περιβάλον σύστημα, στην κυριολεξία καταστρέφουν ότι βρουν.

Βαλσαμόλαδο, βαλσαμέλαιο ή βάλσαμο ή σπαθόλαδο ή σπαθέλειο

Το γνωστό βαλσαμόλαδο φτιάχνεται από τα άνθη του φυτού τα οποία τα βάζουμε (δεν τα πιέζουμε) μέσα σε γυάλινο σκοτεινό δοχείο, το γεμίζουμε ελαιόλαδο και το αφήνουμε στον ήλιο για 30-40 μέρες. Ίσως να είναι έτοιμο και σε πολύ λιγότερες μέρες. Ο Π. Γεννάδιος αναφέρει, «Προς τον σκοπόν τούτον, αι καρποφόροι κορυφαί του φυτού εισάγονται εις φιάλην περιέχουσαν ελέλαιον, μετά τριήμερον δε έκθεσιν εις στον ήλιο, το έλαιον τούτο χρησιμεύει ως επουλωτικόν φάρμακον». Αν δεν έχουμε σκοτεινό, μαύρο γυάλινο δοχείο, το τυλίγουμε με ένα πανί. Χρειαζόμαστε μονάχα την θερμότητα του ήλιου και όχι το φως του. Θα μπορούσαμε να φτιάξουμε βαλσαμόλαδο αφήνοντας το ίδιο δοχείο δίπλα σε μία σόμπα αλλά αυτό είναι αρκετά δύσκολο τέτοια εποχή. Έπειτα σουρώνουμε το λάδι και το φυλάμε πάλι σε σκοτεινό μέρος. Πρέπει να ξέρουμε ότι το ελαιόλαδο έχει από μόνο του φαρμακευτικές ιδιότητες, αν παραμείνει στον ήλιο ίσως να γίνεται τοξικό. Το συγκεκριμένο παρασκεύασμα χρησιμοποιείται μόνο εξωτερικά. Αν βέβαια το φτιάξουμε με σωστό τρόπο, χωρίς να το ¨κάψουμε¨ στον ήλιο και χωρίς να ταγγίσει, μάλλον θα μπορούσαμε να το χρησιμοποιήσουμε κι εσωτερικά. Είναι πολύ καλό για πληγές, αμηχές, για έρπητες, για ηλιακά εγκαύματα και εγκαύματα 1^ουβαθμού. Κατά την Μαρία Τρέμπεν (1907-1991), ίσως την μεγαλύτερη βοτανολόγο του 20^ου αιώνα, διατηρεί τις θεραπευτικές του ιδιότητες, για δυο χρόνια. Κάποιοι φτιάχνουν βαλσαμόλαδο αλλά αντί στον ήλιο το αφήνουν σε σκιερό ή σκοτεινό μέρος και το χρησιμοποιούν με εσωτερική χρήση. 1 κουταλιά της σούπας το πρωί πριν το γεύμα, ή και τρεις φορές πριν τα γεύματα, βοηθάει όσους έχουν έλκος στο στομάχι. Γενικά είναι επουλωτικό για όλες τις πληγές, απλά το τελευταίο δεν αναφέρεται πουθενά, είναι καθαρά μέρος λαϊκής θεραπευτικής.

Παρασκευή αλοιφής

Μια άλλη παραδοσιακή, λαϊκή συνταγή των παλιών Ικαριωτών με το Βάλσαμο είναι και η εξής:

Παίρνουμε μία ποσότητα αποξηραμένων ανθέων και τα τρίβουμε μέχρι να γίνουν σκόνη, έπειτα προσθέτουμε ελαιόλαδο και το ανακατεύουμε ώσπου η σύσταση του να γίνει κρεμώδης. Αποθηκεύουμε το μείγμα σε μικρά βαζάκια και τα αφήνουμε στον ήλιο για περίπου 30 μέρες (εδώ ισχύει ότι και με το βαλσαμόλαδο). Αυτή η αλοιφή χρησιμοποιείται σαν επουλωτικό με καλά αποτελέσματα.

Βάμμα:

Μπορούμε να φτιάξουμε και βάμμα από το Υπερικό, μουλιάζοντας άνθη μέσα σε αγνό τσίπουρο και αφήνοντάς το στον ήλιο ή γενικά σε ζεστό μέρος, για τρεις εβδομάδες.

Το φαινόμενο της φωτοευαισθησίας.

Τα χορτοφάγα ζώα και ιδιαίτερα αυτά με λευκό-ανοιχτόχρωμο δέρμα ή τρίχωμα, (ασπροκέφαλα) μετά από κατανάλωση των τρυφερών μερών του φυτού (αρχές με μέσα άνοιξης) και έκθεση στον ήλιο, παθαίνουν φωτοευαισθησία ή φωτοτοξικότητα, ένα είδος δηλητηρίασης με διάφορα δερματικά συμπτώματα όπως εξανθήματα, φυσαλίδες, πρήξιμο των χειλών και άλλων σημείων. Σε ακραίες περιπτώσεις ο υπερικισμός, όπως ονομάζεται η δηλητηρίαση αυτή,(την συναντάμε και σαν φουκάλιασμα) μπορεί να επιφέρει στο ζώο επιληπτικά ρίγη, αιμόλυση και θάνατο. Αυτό συμβαίνει πιο δύσκολα στα μαυροκέφαλα πρόβατα και πάντα, όταν το ζώο παραμείνει στον ήλιο μετά από την κατανάλωση του φυτού. Το φαινόμενο αυτό ίσως, να το προκαλούν και άλλα είδη του γένους.

Για τον ίδιο λόγο της φωτοευαισθησίας, αποφεύγουμε τη χρήση βαλσαμέλαιου στο δέρμα και την αμέσως έκθεση στον ήλιο. Για την εσωτερική χρήση, δεν αναφέρεται κάτι. Προσωπικά αν κάποιος κάνει θεραπεία με τσάι Υπερικού, τρεις ή και παραπάνω φορές την ημέρα, δεν θα συνιστούσα ολική έκθεση στον ήλιο, ή ηλιοθεραπεία.

Φαρμακευτικές ιδιότητες: Για την θεραπεία της νευραλγίας, της ανησυχίας και της έντασης, πολύ καλό για τις αλλαγές της εμμηνόπαυσης που οδηγούν σε ευερεθιστότητα και ανησυχία, είναι κατά της κατάθλιψης, να αποφεύγεται όμως όταν υπάρχει έντονη κατάθλιψη. (David Hoffmann) Η χρήση του γενικά δίνει όρεξη για ζωή και δημιουργία. Είναι κατά της θρόμβωσης του αίματος, για την συνδετικίτιδα, την ισχιαλγία, και τους ρευματικούς πόνους, είναι επίσης ευεργετικό σε ξινίλες, στη δυσπεψία και την χοληδόχο κύστη. Το αφέψημα είναι και κατά της κιτρινάδας και των παθήσεων του συκωτιού. Τονώνει τον εξασθενισμένο οργανισμό, είναι και κατά της διάρροιας, χρήσιμο κατά του χρόνιου κατάρρου. Θεραπεύει τις διαταραχές της ομιλίας, τον ακανόνιστο ύπνο και την υπνοβασία. Επίσης αναφέρεται το αφέψημα κατά της βρογχίτιδας, του άσθματος, της ελμινθίασης, της ουρικής αρθρίτιδας, της γαστρίτιδας και της νυχτερινής ενούρησης. Για τα κορίτσια αναφέρεται, κατά την εφηβεία, ότι αν πίνουν 2 φλιτζάνια τσάι κάθε μέρα, για μακρύ χρονικό διάστημα, δυναμώνει τα γυναικεία όργανα και προάγει έναν κανονικό έμμηνο κύκλο.

Εξωτερικά, το κατάπλασμα φρέσκων, κοπανισμένων φύλλων ανακουφίζει και θεραπεύει μώλωπες, ζεματίσματα και καψίματα, τσιμπήματα και αμυχές. Γενικά είναι ευεργετικό στις πληγές, τα ηλιακά εγκαύματα, και τους κιρσούς των φλεβών. Για αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί και το βαλσαμόλαδο αλλά και το βάμμα, αραιωμένο μέσα σε κάποιο άλλο λάδι ή μέσα σε τσάι.

Ερευνητές λένε για πιθανή αποτελεσματικότητα του βοτάνου ως διεγερτικό του ανοσοποιητικού συστήματος και μάλιστα κατά του ιού HIV.

Βότανο: Αντιφλεγμονώδες, αντικαταθλιπτικό, ηρεμιστικό, καταπραϋντικό, στυπτικό, επουλωτικό, αντισηπτικό, αποχρεμπτικό, εμμηναγωγό, σπασμολυτικό, διουρητικό, χωνευτικό, αντιφυσητικό, ανθελμινθικό.

Συστατικά: Γλυκοσίδια από τα οποία η ρουτίνη, πτητικό έλαιο, τανίνη, ρητίνη, πικτήνη. Η επουλωτική της δράση οφείλεται στο γλυκοσίδιο υπερικίνη, ουσία που δίνει το κόκκινο χρώμα.

Εσωτερική χρήση: Έγχυμα: 1-2 κουταλιές του τσαγιού για 10-15 λεπτά μέσα σε βραστό νερό, έπειτα το σουρώνουμε και το πίνουμε, τρεις φορές την ημέρα. Βάμμα: 1-4 ml τρεις φορές την ημέρα. Αφέψημα: 15-30 γραμμάρια ανθισμένων κορυφών, σε 1 λίτρο νερό. Προσοχή: Η χρήση σε παιδιά κάτω των 12 ετών και σε άτομα άνω των 60-65 ετών, γίνεται με τον ίδιο τρόπο και τις ίσες φορές αλλά με την διαφορά ότι τα φλιτζάνια είναι κατά το ½ γεμάτα.

Παρενέργειες: Να αποφεύγεται η εσωτερική χρήση όταν υπάρχει έντονη κατάθλιψη. Όταν γίνεται συγχρόνως χρήση αντικαταθλιπτικών φαρμάκων, υπάρχει κίνδυνος αλλεργιών. Να μην χρησιμοποιείται μετά από μεταμόσχευση οργάνου ή όταν καταναλώνονται φάρμακα για την αντιμετώπιση της λοίμωξης HIV. Επίσης αν γίνεται χρήση αντιπηκτικών φάρμακων καλό θα ήταν η συμβουλή του ομοιοπαθητικού γιατρού. Τέλος είναι πιθανές παρενέργειες αν με τη χρήση του εκτίθεστε στον ήλιο, προκαλεί φωτοτοξικότητα. Γενικά διακόπτουμε κάθε χρήση όταν αντιληφθούμε την έναρξη παρενεργειών.

ΠΗΓΕΣ-ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

200 Βότανα και οι θεραπευτικές τους ιδιότητες – Ρούλα Γκόλιου

Αγριολούλουδα της Ελλάδας – Βαγγέλης Παπιομύτογλου

Αγριολούλουδα της Κρήτης – Γεώργιος Σφήκας

Θάμνοι και Δέντρα στην Ελλάδα – Θεόδωρος Ι. Αραμπατζής

Οδηγός Βοτανοθεραπείας – David Hoffmann

Περί ύλης Ιατρικής – Διοσκουρίδης

Σύγχρονη πλήρης θεραπευτική με βότανα – Ιγνάτιος Μ. Ζαχαρόπουλος

Τα φυτά της Μεσογείου – Andreas Bartels

Το φαρμακείο της φύσης – Dr. Jorg Grunwald – Christof Janicke

Υγεία από το φαρμακείο του θεού – Μαρία Τρέμπεν

Φυτολογικόν Λεξικόν – Π. Γ. Γεννάδιος

Διαδικτυακός κόσμος:

Η εθνοφαρμακολογία του Υπερικού – Μανώλης Μιτάκης

Φυτοχημική ανάλυση εκχυλίσματος πόας Υπερικού – Ευαγγελία Μαργιάννη

Ευχαριστώ θερμά την Ικαριακή Ραδιοφωνία και όλους τους συντελεστές της.

Με απεριόριστο σεβασμό και αγάπη για την μητέρα φύση

Γενούζος Σ. Γιάννης

Ικαρία, άνοιξη-καλοκαίρι 2016

Διαβάστε ακόμα

Μανιτάρια στην Ικαρία – Χρήσιμες Πληροφορίες

The post Μερικά λόγια για το Βαλσαμόχορτο appeared first on Ικαριακή Ραδιοφωνία.

Μανιτάρια στην Ικαρία – Χρήσιμες Πληροφορίες

ikariaki.gr — Sat, 03 Oct 2015 22:20:50 +0000

Νοέμβριος 2014. Προς μανιταρόφιλους και φυσιολάτρες Ικαρίας.

Η σχετική εργασία δεν είναι κάτι παραπάνω από τη συσσώρευση γνώσης, χάρη στα έργα των Ελλήνων μυκολόγων και τους συνεχείς περιπάτους στα βουνά (από αυτά που έχουν μείνει) του υπέροχου νησιού μας. Σκοπός της εργασίας αυτής είναι η διάδοση γνώσης και η «τροφή» έρευνας», η αποφυγή δηλητηριάσεων και η προστασία της μυκοχλωρίδας του νησιού. Καλό είναι κάθε μανιταρόφιλος να έχει μια σχετική γνώση για τις δηλητηριάσεις, τα τοξικά, τα δηλητηριώδη και τα θανατηφόρα μανιτάρια. Πρώτα πρέπει να μάθει να ξεχωρίζει κανείς αυτά τα μανιτάρια, τα τοξικά και ύστερα να ξεκινήσει να συλλέγει τα δεκάδες εδώδιμα μανιτάρια που φυτρώνουν στο νησί. Σε αυτήν την περίπτωση κάποιο βιβλίο σχετικό με τα μανιτάρια μαζί με το διαδίκτυο θα βοηθούσε αρκετά.

Οι περισσότεροι έχουν το λάθος συνήθειο όποιο μανιτάρι δεν γνωρίζουν να το ονομάζουν «σκυλομανίτη» και να το κατατάσσουν στα δηλητηριώδη, κάτι που δηλώνει πόση άγνοια και πόσο φόβο διακατέχει όχι μόνο τους Ικαριώτες αλλά και γενικά τους Έλληνες, δεν είναι τυχαίο που χαρακτηριζόμαστε σαν τους πιο «μυκόφοβους» λαούς της Ευρώπης. Ένα άλλο λάθος που προσωπικά θα το χαρακτήριζα ασυγχώρητο και είναι καταστρεπτικό για την φύση είναι που πολλοί που δεν γνωρίζουν κάποια μανιτάρια, αντί να τα προσπερνάνε, τα κλωτσάνε και τα πατάνε, όπως μου είχε πει κάποιος κύριος από το Καραβόσταμο και άλλος ένας από το Φραντάτο. Επίσης καταστρεπτικό για την μυκοχλωρίδα είναι το συνεχόμενο ξερίζωμα των άγνωστων μανιταριών. Μέχρι και τα θανατηφόρα μανιτάρια υπάρχουν στην αλυσίδα της φύσης για κάποιους λόγους που εμείς αγνοούμε ή απλώς δεν κατανοούμε. Ο θανατηφόρος πχ Αμανίτης Amanita phalloides είναι συμβιωτικό με κάποια είδη δέντρων. Δεν αγγίζουμε λοιπόν αυτά που δεν γνωρίζουμε, ή καλύτερα αγγίζουμε μόνο αυτά που γνωρίζουμε. Όπως λέει και ο μυκητολόγος Αθανασίου, «για την φύση δεν υπάρχουν άχρηστα μανιτάρια».

Τα μανιτάρια χωρίζονται σε πέντε μεγάλες ομάδες ή διαιρέσεις και έπειτα κατατάσσονται σε κλάσεις, τάξεις, οικογένειες, γένη και είδη. Αν μάθουμε να ξεχωρίζουμε μόνο τα γένη και σιγά σιγά τα είδη έχουμε κάνει πολύ καλή δουλειά. Το γένος πχ Amanita ή τα γένη Hypholoma, Lepiota κλπ. έχουν θανατηφόρα είδη, ενώ τα γένη Lactarius, Suillus, Russula κλπ δεν έχουν. (Εδώ θα βοήθαγε πάλι κάποιο βιβλίο, αλλά μεγαλύτερη σημασία έχει πάντα η άμεση επαφή με την φύση.) Επίσης τα κατατάσσουμε σε εδώδιμα, μη εδώδιμα, δηλητηριώδη (τοξικά, παραισθησιογόνα, και τοξικά παραισθησιογόνα,) και θανατηφόρα. Τέλος, άλλες τρεις κατηγορίες που τα κατατάσσουμε είναι τα σαπροφυτικά, αυτά που βγαίνουν πάνω σε νεκρά ξύλα, φύλλα, ζώα κτλ. (πχ ο Δαφνίτης Lepista nuda Κοπρίτες Agaricus κ.α). Τα παρασιτικά, αυτά που βγαίνουν πάνω σε ζωντανά δέντρα και τρέφονται εις βάρος αυτών, (πχ ο Πλευρίτης, Pleurotus ostreatus) δηλαδή κάτι σαν ασθένεια και τέλος έχουμε τα συμβιωτικά, (που είναι και τα περισσότερα από αυτά που συλλέγουμε) αυτά που βγαίνουν συνήθως στις ρίζες των δέντρων και ζουν συμβιωτικά με αυτά, (πχ ο Πευκίτης Suillus collinitus, ή ο Κουμαρίτης Lactarius deliciosus κ.α) ανταλλάσουν υδατάνθρακες, άλατα και άλλα διάφορα στοιχεία μεταξύ τους, (αυτή είναι η λεγόμενη «μυκορριζική συμβίωση»). Αν κόψουμε τα δέντρα, εξαφανίζονται και τα μανιτάρια, αν κόψουμε όλα τα μανιτάρια ή μάλλον καταστρέψουμε τα υπόγεια μυκήλια τους (σε βάθος χρόνου) καταστρέφονται και τα δέντρα. Να ίσως ακόμα ένας λόγος που αργοπεθαίνει το μεγάλο και σπάνιο δάσος του Ράντη, χωρίς κανένας βέβαια να νοιάζεται.

Με την βοήθεια λοιπόν από τα έργα των Ελλήνων μυκολόγων, σας μεταφέρω και σας παρουσιάζω τις δηλητηριάσεις ή σύνδρομα που μπορούν να προκληθούν από μανιτάρια και παρακάτω κάποιες βασικές πληροφορίες όπως και μερικά από τα μανιτάρια του νησιού μας, με τις τοπικές και λατινικές ονομασίες τους.

ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΑΝΙΤΑΡΙΑ (ΣΥΝΔΡΟΜΑ)

1. Αγαρινιτικό σύνδρομο

Μπορεί να προκληθεί από πολλά εδώδιμα μανιτάρια που περιέχουν το θερμοασταθές παράγωγο της αγαριτίνης, την υδραζίνη, η οποία έχει χαρακτηριστεί και ως καρκινογόνος. Η τοξίνη αυτή βρέθηκε στα μανιτάρια: Pseudohydnum gelatinosum, Tremiscus helvelloides, Boletus edulis, Boletus erythropus, Boletus luridus, Boletus polygonius, Boletus pulchrotinctus, Boletus rhodoxanthus, Boletus rhodopurpureus, Xerocomus badius, Leccinum aurantiacum, Amanita rubescens, Amanita excelsa var spissa, Amanita vaginata, Macrolepiota procera, Macrolepiota rhacodes, Russula intega, Russula olivacea, Sarcodon imbricatus, Hydnum repandum, Lactarius piperatus, Clitocybe nebularis και μερικά ακόμα. Η αγαριτίνη καταστρέφεται σε θερμοκρασία 60-70 C, η εκδήλωση των συμπτωμάτων είναι βραδεία και δεν υπάρχει άμεση διάγνωση.

2. Ακροαλγικό σύνδρομο

Η δηλητηρίαση αυτή είναι γνωστή και με το όνομα ερυθημαλγικό ή ερυθρωμαλγικό σύνδρομο. Προκαλείται από τα μανιτάρια Clitocybe acromelaga και Clitocybe amoenolens, τα οποία δεν έχουν καταγραφεί ακόμα στην Ελλάδα, αλλά οι πιθανότητες να υπάρχουν είναι αρκετές. Υπεύθυνες τοξίνες είναι τα αρωματικά οξέα Α-Ε και μια 15άδα άλλες τοξίνες που απομονώθηκαν από το μανιτάρι Clitocybe acromelaga. Τα πρώτα συμπτώματα εκδηλώνονται 24-48 ώρες μετά την χώνευση, εμφανίζονται στα χέρια και κυρίως στα πόδια ερυθρώματα που διατηρούνται για πολλές εβδομάδες και τα οποία μπορούν να εξελιχθούν σε ερυθροιδήματα. Ο ασθενής αισθάνεται έντονη μυρμικίαση, καύσο και παροξυντικούς πόνους. Τα συμπτώματα αυτά ανάλογα με το άτομο και το βαθμό δηλητηρίασης μπορεί να κρατήσουν από μερικές εβδομάδες μέχρι και 1 ή 4 μήνες.

3. Γαστρεντερικό ή Ρητινοειδικό σύνδρομο

Γνωστό και ως ρητινοειδινικό σύνδρομο ή μονομεθυλυδραζινική δηλητηρίαση ή δηλητηρίαση του πεπτικού συστήματος. Πρόκειται για το συχνότερο σύνδρομο. Μπορεί να προκληθεί από διάφορα μανιτάρια, μερικά από αυτά είναι τα, Agaricus moellerii, Agaricus xanthodermus, Armillaria gallica, Amanita gemmata, Amanita rubescens, Clitocybe mellea, Boletus erythropus, Boletus satanas, Boletus calopus, Boletus radicans, Boletus luridus, Boletus luridiformis, Boletus rhodoxanthus, Ramaria formosa, Ramaria aurea, Ramaria pallida, Ramaria mairei, Collybia fusipes, Omphalotus olearius, Lepiota aspera, Entoloma sinuatum, Hebeloma crustuliniforme, Hebeloma sinapizans, Hypholoma fasciculare, Hypholoma sublateritium, Lactarius torminosus, Lactarius necator, Lactarius glaucescens, Russula emetica, Tricholoma pardalotum, Tricholoma pessundatum, Tricholoma saponaceum, Tricholoma josserandii, Scleroderma citrinum, Scleroderma verrucosum, Stropharia aeruginosa, Stropharia coronilla, Mycena pura, Mycena rosea, Macrolepiota venenata, Hygrocybe conica, Hygrophoropsis aurantiaca, Chlorophyllum molybdites, και πολλά άλλα.

Η δηλητηρίαση οφείλεται στις διάφορες τοξίνες που περιέχουν διάφορες αμίνες και πεπτίδια, ανθρακινόνες, τερπενικά και αζωτούχα ετερoκυκλικά παράγωγα και άλλες άγνωστες μέχρι τώρα ουσίες που ερεθίζουν τον πεπτικό σωλήνα. Τα συμπτώματα που εμφανίζονται συνήθως 15 λεπτά έως 2 και σπανιότερα 4 ώρες μετά την κατανάλωση, είναι διάφορες γαστροεντερικές διαταραχές που εκδηλώνονται σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό και διαρκούν λιγότερο ή περισσότερο ανάλογα με το είδος και την ποσότητα που έχει καταναλωθεί, καθώς και την σωματική κατάσταση του ατόμου.

Γενικά τα συμπτώματα περιέχουν ναυτία, εμετό και κοιλιακούς πόνους, δυσπεψία και αφυδάτωση βαριάς μορφής με ιδρώτα και τρέμουλο. Η πιο επικίνδυνη και μερικές φορές θανατηφόρα είναι η δηλητηρίαση από τα μανιτάρια Entoloma sinuatum, και Tricholoma pardinum. Ελάχιστη ποσότητα από τα μανιτάρια αυτά προκαλούν σε 2-4 μέρες οξεία διάρροια και ακατάσχετο εμετό που διαρκούν πολλές μέρες και οδηγούν σε αφυδάτωση, βλάβη των νεφρών και θάνατο. Άλλα μανιτάρια όπως το Boletus satanas περιέχουν θερμοδιαλυτές τοξίνες. Αυτό σημαίνει ότι αν ψηθούν καλά δεν προκαλούν βαριά δηλητηρίαση, αλλά προκαλούν εμετό ½-2 ώρες μετά το φάγωμα που διαρκεί όλη νύκτα και εξαντλεί τον οργανισμό. Άλλα είδη είναι ακίνδυνα σε νεαρή ηλικία αλλά όχι όταν είναι ώριμα, άλλα αυξάνουν τις τοξίνες τους με το τηγάνισμα σε λάδι ενώ με το βράσιμο όχι. Άλλα προκαλούν έντονο στομαχόπονο και οξεία δηλητηρίαση, άλλα αδιαθεσία και διάρροια. Συνιστώνται άφθονο κρύο μεταλλικό νερό, τσάι χωρίς ζάχαρη και άμεση μεταφορά του θύματος σε νοσοκομείο.

4. Γυρομιτρινικό σύνδρομο ή γυρομιτρική δηλητηρίαση

Προκαλείται από την κατανάλωση του ανοιξιάτικου μανιταριού Gyromitra esculenta. Το μανιτάρι αυτό στην Γαλλία θεωρείται εδώδιμο ενώ σε Πολωνία, Γερμανία και Αμερική έχει προκαλέσει τρομερές δηλητηριάσεις φαλλοειδινικού τύπου που μερικές φορές είναι θανατηφόρα, ιδιαίτερα στα παιδιά, στις γυναίκες και τα εξασθενημένα άτομα. Στα μανιτάρια Gyromitra gigas, Gyromitra fastigiata, Gyromitra infula, Cyathipodia macropus, Helvella elastica, Otidea onotica, Cudonia circicans, Leotia lubrica, Spathularia flavida, Neobulgaria pura, Helvella crispa, Helvella lacunosa από χημικές αναλύσεις , διαπιστώθηκε ότι περιέχουν γυρομιτρίνες και πρέπει να θεωρούνται τοξικά παρόλο που δεν έχουν προκαλέσει ακόμα κάποια δηλητηρίαση. Το μανιτάρι Sarcosphaera eximia παρόλο που προκαλεί συμπτώματα ανάλογα με εκείνα του γυρομιτρινικού συνδρόμου, δεν βρέθηκε να περιέχει γυρομιτρίνες.

Συνήθως η δηλητηρίαση παρουσιάζεται την άνοιξη και ύστερα από δεύτερη βρώση των μανιταριών αυτών, μερικές μέρες μετά την χώνευση των πρώτων καταναλωθέντων. Η πρώτη κατανάλωση δημιουργεί στο άτομο ένα είδος αναφυλαξίας, η δηλητηρίαση είναι πιο έντονη όταν τα μανιτάρια αυτά καταναλωθούν ωμά ή κακοψημένα ή αν τα υγρά από το βράσιμό τους δεν έχουν πεταχτεί.

Τα πρώτα συμπτώματα της δηλητηρίασης αρχίζουν από 2 με 6 έως και 24 ώρες μετά την βρώση. Είναι δυνατόν να πρωτοεμφανιστούν και 4 με 8 μέρες αργότερα προβλήματα κυκλοφορίας του αίματος, βλάβη στα νεφρά, στο συκώτι και στα ερυθρά αιμοσφαίρια. Τα συμπτώματα περιέχουν ναυτία, εμετό, κοιλιακούς πόνους, ίκτερο, διαταραχές του νευρικού συστήματος που καταλήγουν σε βαθύ ύπνο, λιποθυμία ή κώμα με κρίσεις και σπασμούς, καθώς και ασθενείς και ανώμαλους σφυγμούς, τέλος επέρχεται θάνατος.

Με τα πρώτα συμπτώματα κι ενώ έχει διαπιστωθεί ότι η δηλητηρίαση προέρχεται από το μανιτάρι αυτό (ή από τα μανιτάρια αυτά) το θύμα πρέπει να μεταφερθεί σε οργανωμένο νοσοκομείο και να του εφαρμοστεί η αγωγή για φαλλοειδινική δηλητηρίαση.

5. Ελβελλικό σύνδρομο ή αιμολυτικό σύνδρομο

Προκαλείται από διάφορα είδη που περιέχουν θερμοδιαλυτές τοξίνες όπως είδη από την κλάση των ασκομυκήτων των γενών Helvella, Morchella, Peziza, καθώς και από την κλάση των βασιδιομύκητων τα είδη Amanita rubescens, Amanita vaginata, Boletus erythropus, Boletus caucasicus, Macrolepiota procera, (Καλαμάρα) Lepista nuda, (Δαφνίτης) Sarcospaera crassa, Ramaria aurea, Tricholoma saponaceum, καθώς και από όλα τα πικρά και στυφά είδη των γενών Lactarius, Russula, Paxillus και κάποια άλλα.

Υπεύθυνη τοξίνη για την δηλητηρίαση αυτή, είναι η τοξίνη ελβελλικό οξύ. Η τοξίνη αυτή σε θερμοκρασία άνω των 60 βαθμών αποικοδομείται σε μη δηλητηριώδη συστατικά. Αυτό σημαίνει πως όταν τα μανιτάρια αυτά καταναλωθούν ωμά ή ανεπαρκώς ψημένα, προκαλούν το ελβελλικό σύνδρομο, κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει όμως όταν τα μανιτάρια αυτά, αποξηραίνονται ή ψήνονται κανονικά, (μαγείρεμα μακράς διάρκειας). Το ελβελλικό οξύ προκαλεί καταστροφή των ερυθρών αιμοσφαιρίων στο αίμα. Τα πρώτα συμπτώματα εκδηλώνονται στην χώνεψη ή λίγο μετά από αυτή με έντονο εμετό και αιματηρές διάρροιες, στη συνέχεια εμφανίζεται ελαφρός ή βαρύς ίκτερος, σπασμός μυών και ενίοτε θάνατος. Το θύμα πρέπει να μεταφερθεί σε οργανωμένο νοσοκομείο και να του εφαρμοστούν αφαιμαξομεταγγίσεις.

6. Κοπρινικό σύνδρομο ή αλκοολικό σύνδρομο

Η δηλητηρίαση αυτή οφείλεται στη βρώση του μανιταριού Coprinus atramentarius σε συνδυασμό με αλκοόλ. Ανάλογα συμπτώματα μπορούν να προκαλέσουν τα μανιτάρια Boletus luridus, Clitocybe clavipes, Pholiotta squarrosa, χωρίς κατά ανάγκη να περιέχουν την τοξίνη κοπρίνη. Το είδος Coprinus atramentarius εύκολα μπορεί να συγχυστεί με τα επίσης εδώδιμα Coprinus comatus και Coprinus micaceus. Πρόκειται για θερμοάντοχη τοξίνη που μεταβολίζεται σε έναν παρεμποδιστή της αλδεϋδεσυδρογονάσης που ρυθμίζει την συγκέντρωση της ακεταλδεϋδης στο αίμα.

Ο ασθενής παρουσιάζει συμπτώματα μέθης. Σημασία έχει η ποσότητα μανιταριού που καταναλώθηκε και η ποσότητα αλκοόλ. Όσο περισσότερο αλκοόλ, τόσο πιο έντονα είναι και τα συμπτώματα. Παρατηρείται αγγειοδιαστολή ή και ερύθημα στο πρόσωπο και στον λαιμό, όπου μετά αυτό γίνεται μελανό και μόνο το άκρο της μύτης και των αυτιών παραμένουν άχρωμα. Επίσης πρήξιμο στα βλέφαρα, πονοκέφαλος, ιδρώτας, ταχυκαρδία, υπόταση, υπνηλία, εξάντληση και κώμα. Ο ασθενής μπορεί να παρουσιάσει άγχος, παραισθήσεις, τρέμουλο, θωρακικό πόνο, ναυτία, εμετό και γεύση μετάλλου και καλυτερεύει μετά από 2-4 ώρες ανάλογα με τις ποσότητες που καταναλώθηκαν.

Η δηλητηρίαση αυτή δεν είναι θανατηφόρα, είναι δυνατή όμως η επανεμφάνιση των συμπτωμάτων με ηπιότερη ένταση, έως και 3-5 μέρες μετά, αν καταναλωθεί ξανά αλκοόλ. Σε σοβαρές περιπτώσεις η μεταφορά σε νοσοκομείο και η εφαρμογή θεραπευτικής αγωγής για την αντιμετώπιση του αλκοολισμού είναι απαραίτητη.

7. Μικτό σύνδρομο

Η δηλητηρίαση αυτή προκαλείται από την ταυτόχρονη κατανάλωση διαφόρων ειδών φαρμακερών μανιταριών. Μπορεί να καταλάβει κανείς πόσο επώδυνη και επικίνδυνη μπορεί να είναι. Η συμπτωματική εικόνα είναι σύνθετη, το παρήγορο είναι πως με την πρόωρη εκδήλωση των συμπτωμάτων της πρώτης δηλητηρίασης η θεραπευτική αγωγή που θα εφαρμοστεί, αν βέβαια το θύμα έχει μεταφερθεί σε οργανωμένο νοσοκομείο, θα εμποδίσει την δεύτερη ή και τρίτη δηλητηρίαση. Στην περίπτωση αυτή θα πρέπει με κάθε θυσία να αναζητηθεί το ιστορικό της δηλητηρίασης, δηλαδή να ταυτοποιηθούν τα είδη που καταναλώθηκαν. Το να μαζευτεί ο εμετός έστω και αν υπάρχει δείγμα ακόμα στο τραπέζι είναι το καλύτερο, μπορεί το πιο επικίνδυνο είδος να έχει καταναλωθεί ολόκληρο.

8. Μυκοαλλεργικό σύνδρομο

Υπάρχουν άτομα με εξαιρετική αλλεργική υπερευαισθησία στα μανιτάρια. Μπορούν να παρουσιάσουν συμπτώματα αλλεργίας ή δυσανεξίας ακόμα και αν δοκιμάσουν μια μόνο σταγόνα από την σάλτσα μανιταριού ή να αγγίξουν ένα μανιτάρι ή να εισπνεύσουν σκόνη από σπόρια μανιταριού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αλλεργιογόνων μανιταριών είναι τα είδη του γένους Lyophyllum και ιδιαίτερα το Lyophyllum connatum. Το αλλεργιογόνο δραστικό στοιχείο είναι οι πρωτεϊνες που περιέχουν τα μανιτάρια αυτά και οι οποίες δρουν ανασχετικά στα αντισώματα αναστατώνοντας το μεταβολισμό.

Η δηλητηρίαση αυτή εκδηλώνεται αμέσως μετά την κατανάλωση ή την επαφή. Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με την ιδιοσυγκρασία του ατόμου. Αναφέρονται συμπτώματα κοιλιακών πόνων, στομαχικού καύσου, δυσκολία στην αναπνοή, άσθμα και οξέος θάνατος του εγκεφάλου σε παιδιά. Το θύμα πρέπει να μεταφερθεί αμέσως σε οργανωμένο νοσοκομείο για να του παρασχεθεί η ενδεδειγμένη θεραπευτική αγωγή.

9. Ορελλανικό σύνδρομο

Γνωστό και ως κορτιναρινικό σύνδρομο, αναφέρεται και ως παραφαλλοειδικό σύνδρομο γιατί έχει συμπτώματα ανάλογα με το φαλλοειδινικό. Τα είδη των υπεύθυνων μανιταριών κατατάσσονται σε 4 μεγάλες ομάδες.

Στην 1^η ομάδα που βρέθηκε η υπεύθυνη τοξίνη ορελλανίνη ανήκουν τα είδη Cortinarius orellanus Cortinarius speciossimus και Cortinarius orellanoides.

Στις υπόλοιπες 3 ομάδες ανήκουν τα είδη Cortinarius henricii (=rubellus), Cortinarius rainierensis, Cortinarius brunneofulvus, Cortinarius fluorescens, Cortinarius cinnamomeus, Cortinarius cinnamomeobadius, Cortinarius semisanguineus, Cortinarius sanguineus, Cortinarius phoeniceus, Cortinarius gentiles, Cortinarius claroflavus και Cortinarius splendens. Τα μανιτάρια των 3 τελευταίων ομάδων ή περιέχουν την τοξίνη ορελλανίνη και δεν έχει αναφερθεί κάποια δηλητηρίαση ή περιέχουν ανθρακινόνη και μπορούν να είναι υπεύθυνα για την εκδήλωση και του ρητινοειδικού συνδρόμου ή απλά θεωρούνται ύποπτα για την εκδήλωση του ορελλανικού συνδρόμου. (κατά μία υπόθεση η τοξίνη ορελλανίνη είναι ανάλογη με κάποιων ζιζανιοκτόνων). Στην δηλητηρίαση αυτή η ασυμπτωματική φάση διαρκεί 2-21 μέρες, η διάρκεια αυτή είναι πολύ ύπουλη και πολύ επικίνδυνη, 1^ον γιατί το θύμα μπορεί να ξανά καταναλώσει τα ίδια μανιτάρια και να επιδεινώσει την κατάσταση και 2^ον γιατί η διέλευση ενός τόσο μεγάλου χρονικού διαστήματος χωρίς συμπτώματα μπορεί να αποπροσανατολίσει τη διάγνωση και να οδηγήσει σε εσφαλμένη θεραπευτική αγωγή.

Ανάλογα με τα είδη μανιταριών που έχουν καταναλωθεί και την ατομικότητα του θύματος η κλινική εικόνα της δηλητηρίασης αυτής μετά την πρώτη λανθάνουσα περίοδο παρουσιάζει τις παρακάτω φάσεις: γαστρεντερικές διαταραχές που εκδηλώνονται με ναυτία, εμετό, ανορεξία και διάρροια ή δυσκοιλιότητα, κεφαλαλγία, πολυδιψία, λήθαργο, μυαλγία και ρίγος. Μετά παρατηρείται ύφεση συμπτωμάτων, στη συνέχεια υπάρχει ολιγουρία ή ανουρία και νεφρική ανεπάρκεια που κατά ένα ποσοστό 50% και πάνω μετεξελίσσεται σε χρόνια. Επίσης νευρολογικές διαταραχές εκδηλούμενες με υπνηλία, απώλεια των αισθήσεων, σπασμούς στο πρόσωπο και ελαφρά κυττολυτική ηπατίτιδα. Ο θάνατος στις οξείες καταστάσεις μπορεί να συμβεί 2-3 μήνες μετά την κατανάλωση των μανιταριών. Με τα πρώτα συμπτώματα το θύμα πρέπει να μεταφερθεί σε οργανωμένο νοσοκομείο.

10. Παξιλλιενικό σύνδρομο

Πρόκειται για την δηλητηρίαση σε ορισμένα άτομα από το εδώδιμο μανιτάρι Paxillus involotus, υπεύθυνα για το σύνδρομο αυτό μάλλον είναι και τα Paxillus rubicundulus (=filamentosus), Paxillus obscurosporus, Paxillus validus και Gyrodon invidus. Η ασυμπτωματική ή λανθάνουσα περίοδος διαρκεί 1-2 ώρες μετά την κατανάλωση του μανιταριού.

Τα συμπτώματα είναι πεπτικές διαταραχές, αναιμία, αιμόλυση, ίκτερος, αιματουρία και νεφρική ανεπάρκεια. Μπορεί το θύμα να παρουσιάσει μετά από πολλά χρόνια δηλητηρίαση αλλεργικής φύσης λόγω μείωσης της αντίδρασης του ανοσοποιητικού συστήματος. Το θύμα πρέπει να μεταφερθεί σε οργανωμένο νοσοκομείο για τις απαραίτητες εξετάσεις και τις πρώτες βοήθειες. Σε βαριές περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί αιμοκάθαρση και νεφροκάθαρση. Έχουν αναφερθεί περιπτώσεις δηλητηριάσεων από τα συγκεκριμένα μανιτάρια που έχουν οδηγήσει σε θάνατο.

11. Προξιμιενικό σύνδρομο

Το σύνδρομο αυτό εκδηλώνεται με την κατανάλωση των μανιταριών Amanita proxima και Amanita smithianα τα οποία δεν έχουν καταγραφεί ακόμα στην χώρα μας. Τα μανιτάρια αυτά μπορούν να μπερδευτούν με τα Amanita ovoidea, Tricholoma magnivelare (=ponderosum ή Armillaria ponderosa). Η λανθάνουσα περίοδος κυμαίνεται από 8-14 ώρες από την κατανάλωση των μανιταριών.

Τα συμπτώματα αρχίζουν με στομαχικές και πεπτικές διαταραχές που μετά από 2-4 μέρες καταλήγουν σε νεφρική ανεπάρκεια που μπορεί να γίνει αναστρέψιμη. Το θύμα πρέπει να μεταφερθεί σε οργανωμένο νοσοκομείο για τις απαραίτητες εξετάσεις και την διατήρηση της υδροηλεκτρολυτικής ισορροπίας του.

12. Ραβδομυολυτικό σύνδρομο

Πρόκειται για την δηλητηρίαση από την κατανάλωση του μανιταριού Tricholoma aurantum το οποίο δεν έχει καταγραφεί ακόμα στην χώρα μας. Επίσης αναφέρεται και ένα είδος του γένους Russula.

Η ασυμπτωματική περίοδος διαρκεί 24-48 ώρες από την κατανάλωση των μανιταριών. Το βασικό σύμπτωμα είναι η ραβδομυόλυση που συνοδεύετε από εξασθένηση, μυαλγία και έντονο ιδρώτα. Σε υπερβολική κατανάλωση προκαλεί μείωση του CPK+++(Creatin Phosphokinase) και μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο. Τα συμπτώματα της δηλητηρίασης μπορεί να κρατήσουν μέχρι και 15 ημέρες. Το θύμα πρέπει άμεσα να μεταφερθεί σε οργανωμένο νοσοκομείο.

13. Φαλλοειδικό ή Φαλλοειδινικό σύνδρομο

Πρόκειται για την πιο επικίνδυνη και σοβαρή δηλητηρίαση από μανιτάρια, τις περισσότερες φορές είναι θανατηφόρα. Η τυπική μορφή του συνδρόμου αυτού προκαλείται από τρία είδη του γένους Amanita. Πρόκειται για τα μανιτάρια Amanita phalloides, Amanita phalloides var alba (ποικιλία άσπρη) τα οποία είναι υπεύθυνα για το 90-95% των θανάτων από μανιτάρια σε ολόκληρο τον κόσμο, (χωρίς αυτό βέβαια να δηλώνει ότι δεν υπάρχουν άλλα θανατηφόρα από άλλα γένη) όπως επίσης τα είδη Amanita virosa και Amanita verna. Επικίνδυνα μανιτάρια από τα οποία τα δύο πρώτα υπάρχουν παντού σε όλη την Ελλάδα. Το πράσινο, λαδοπράσινο, κιτρινοπράσινο, ασπροπράσινο είδος Amanita phalloides υπάρχει άφθονο σε όλη την Ικαρία. Επίσης για το σύνδρομο αυτό αναφέρονται τα εξής είδη: Amanita bisporigera, Amanita ocreata, Galerina marginata, Galerina autumnalis, Galerina venenata, Galerina unicolor, Galerina beinthii, Galerina badipes, Galerina fasciculatα, Galerina sulcipes, Lepiota castanea, Lepiota brunneoincarnata, Lepiota erminea, Lepiota cristata, Lepiota brunneolilacea, Lepiota heteri, Lepiota scobinella, Lepiota aspera, Lepiota subincarnata και Hypholoma fasciculare. Το μανιτάρι Lepiota helveola(=josserandii) επίσης προκαλεί μια τύπου φαλλοειδικού συνδρόμου δηλητηρίαση περιγραφόμενη παλαιότερα και ως παραφαλλοειδινικό σύνδρομο. Τέλος, ύποπτα για την εκδήλωση του συνδρόμου αυτού είναι τα Amanita suballiacea, Amanita virosiformis(=tenuifolia), Conocybe rugosa και Conocybe filaris.

Υπεύθυνες τοξίνες είναι η φαλλοτοξίνη, η αματοξίνη και η βιροτοξίνη οι οποίες συγκεντρώνονται στο συκώτι, όπου ασκείται τοξική δράση, για να μεταφερθούν στη συνέχεια μέσω της χολής στο αίμα και ακολούθως πάλι στο συκώτι. Στο συκώτι ανδρανοποιείται το RNA (Ribonucleic Acid)-πολυμεράση ένζυμο, γεγονός που οδηγεί στην μη αναστρέψιμη καταστροφή του συκωτιού. Οι τοξίνες αυτές προκαλούν δηλητηρίαση στις παρακάτω φάσεις:

-Ασυμπτωματική φάση που διαρκεί 6-12 ώρες. Στην φάση αυτή το θύμα συμπεριφέρεται απολύτως φυσιολογικά, στον χρόνο αυτόν οι τοξίνες έχουν απορροφηθεί στο αίμα του θύματος και τα συνηθισμένα μέτρα ενάντια στις δηλητηριάσεις είναι ανεπαρκή. Αν σε αυτές τις ώρες καταναλωθούν τα ίδια μανιτάρια, η δεύτερη φάση θα γίνει ακόμα πιο επώδυνη και δύσκολη.

-Γαστρεντερική φάση που συνήθως διαρκεί 12-24 ώρες έως και 2-4 μέρες. Στη φάση αυτή παρατηρούνται σοβαρές γαστρεντερικές διαταραχές, όπως ισχυροί κοιλιακοί πόνοι, ναυτία, άφθονη, ακατάσχετη, δυσώδη και αιματηρή διάρροια, συνεχής εμετός και κρύος ιδρώτας που οδηγούν σε αφυδάτωση του οργανισμού. Το θύμα νοιώθει φοβερή εξάντληση, ταχυπαλμία και υποφέρει από επώδυνες συσπάσεις των μυών και κράμπες στα πόδια, επίσης νοιώθει αναπνευστική δυσκολία, ίλιγγο και απροσδιόριστη αδιαθεσία. Δεν αποκλείεται στην φάση αυτή να επέλθει ο θάνατος από καρδιαγγειακή κατάρρευση. Μόλις σταματήσουν τα παραπάνω συμπτώματα ο ασθενής αισθάνεται πολύ καλύτερα, η περίοδος ηρεμίας και φαινομενικής ανάκαμψης διαρκεί 12-24 ώρες που όμως είναι απατηλή.

-Στην επόμενη φάση τα συμπτώματα επανέρχονται δριμύτερα με κρίσεις παραληρήματος, εμφανίζονται μεταβολές στις τιμές της πηκτικότητας του αίματος καθώς και τα πρώτα σημάδια ηπατικής και νεφρικής βλάβης. Η μετάβαση στην ηπατονεφρική φάση είναι ταχεία και παρατηρούνται πια τα γνήσια συμπτώματα της όπως διογκωμένο και ευαίσθητο στην πίεση συκώτι, ίκτερος, στομαχική και εντερική αιμορραγία, έντονη αίσθηση δίψας, ολιγουρία ή ανουρία και διαταραχές της συνείδησης. Διαπιστώνεται κυττολυτική ηπατίτιδα, ανεπάρκεια ηπατικών κυττάρων και οξεία νεφρική ανεπάρκεια.

Στις περισσότερες περιπτώσεις 4-8 μέρες μετά το γεύμα το θύμα πέφτει σε λήθαργο, υπατικό κώμα, νοιώθει φρικτούς πόνους και τελικά καταλήγει στον θάνατο. Το θύμα πρέπει το συντομότερο δυνατό να μεταφερθεί σε καλά οργανωμένο νοσοκομείο, αν τελικά αποφύγει το μοιραίο μπορεί να χρειαστούν και έξι μήνες για να αναρρώσει.

14. Ψιλοκυβικό σύνδρομο

Γνωστό και ως ναρκωτικό ή παραισθησιακό σύνδρομο. Βρέθηκαν παραισθησιογόνες ιδιότητες σε μανιτάρια από τα γένη Strofaria, Psilocybe, Panaeolus, και Conocybe. Βρέθηκαν στην Αυστραλία να προκαλούν το σύνδρομο αυτό και είδη του γένους Boletus, Russula και Lycoperdon. Μερικά επίσης μανιτάρια που αναφέρονται ότι προκαλούν το σύνδρομο αυτό είναι τα Agrocybe farinacea, Conocybe cyanopus, Conocybe kuehneriana, Panaeolus anomalus, Panaeolus affinis, Panaeolus cyanescens, Gymnopilus intermedius, Gymnopilus purpuratus, Gymnopilus spectabilis(=junonius), Inocybe aeruginascens, Inocybe corydalina, Pluteus atricapillus, Stropharia squamosa, Stropharia aeruginosa και πάρα πολλά άλλα είδη από τα γένη αυτά αλλά και κάποια είδη από κάποια άλλα γένη. Τα μανιτάρια Psilocybe baeocystis και Psilocybe semilanceata προκάλεσαν θανατηφόρες δηλητηριάσεις.

Οι υπεύθυνες τοξίνες για το σύνδρομο αυτό είναι η ψιλοκυβίνη και η ψιλοσύνη, από τις οποίες η πρώτη μπορεί σε μία ώρα να μεταβληθεί στην δεύτερη. Τα συμπτώματα που προκαλεί η δηλητηρίαση αυτή είναι ανάλογα με εκείνα που προέρχονται από τα χρησιμοποιούμενα παραισθησιογόνα του κάκτου (Lophophora williamsii), τη μασκαλίνη, και το LSD. Η διαφορά είναι πως στην περίπτωση των μανιταριών έχουμε εντονότερη δράση στο νευροφυτικό σύστημα, υπόταση και βραδυκαρδία.

Αρκετές ώρες μετά την χώνεψη το θύμα παρουσιάζει οπτική παραμόρφωση, αυξημένη φαιδρότητα και παραισθήσεις. Αναφέρονται επίσης περιπτώσεις παραισθησιακών ταξιδιών στο παρελθόν και στο μέλλον και άλλες έντονες υποκειμενικές εμπειρίες. Αναλυτικότερα το ψιλοκυβικό σύνδρομο εκδηλώνεται με τα παρακάτω συμπτώματα που εμφανίζονται 15-30 λεπτά μετά την κατάποση ή 5-10 λεπτά αν καταναλώνεται υπό την μορφή τσαγιού ή σούπας. Τα συμπτώματα αυτά επιμένουν 4-6 ώρες μετά την κατανάλωση.

Στα πρώτα 30 λεπτά παρατηρείται ελαφριά ναυτία, ελαφρός ίλιγγος, κοιλιακή ταλαιπωρία, αδυναμία, πόνος και σύσπαση μυών, τρεμούλιασμα, ανησυχία και μούδιασμα στα χείλη.

30-60 λεπτά μετά, παρατηρούνται ανωμαλίες στη όραση με θόλωμα, φωτεινότερα χρώματα, αιχμηρότερο περίγραμμα και διατήρηση της εικόνας επί μακρότερο, οπτικά σχέδια και με έντονα τα σημεία εστίασης όταν κλείνουν τα μάτια, αυξημένη ακοή, χασμουρητό, ίδρωμα, κοκκίνισμα του προσώπου, μειωμένη συγκέντρωση και προσοχή, αργή σκέψη, συναίσθημα εξωπραγματικότητας, απώλεια προσωπικότητας, ονειροπόλος κατάσταση, αποσυντονισμός και τρεμούλιασμα φωνής.

60-120 λεπτά μετά, αύξηση των οπτικών ανωμαλιών με έγχρωμα σχέδια και μορφές ιδιαίτερα με κλειστά μάτια, κυματισμός των ορώμενων επιφανειών, εξασθενισμένη από απόσταση αντίληψη, ευφορία και βραδεία αντίληψη χρόνου.

120-140 λεπτά μετά, εξασθένηση πλήρως των παραπάνω καταστάσεων. Σε 2-4 ώρες έρχεται επιστροφή στη κανονική κατάσταση. Το θύμα παρουσιάζει μειωμένη σιελόρροια, ανορεξία, ανεξέλεγκτο γέλιο και παροδικά σεξουαλικά συναισθήματα.

Παρατηρείται διαφοροποίηση στα συμπτώματα ανάλογα με το είδος του μανιταριού και την ατομικότητα του θύματος. Το θύμα πρέπει να βρίσκεται σε συνεχείς παρακολούθηση, σε σοβαρές καταστάσεις η μεταφορά σε νοσοκομείο είναι απαραίτητη.

15. Ψυχοτροπικό σύνδρομο, το σύνδρομο αυτό διακρίνεται σε Πανθηρινικό και Μουσκαρινικό υποσύνδρομο.

1^ο Πανθηρινικό υποσύνδρομο

Γνωστό και ως ιμποτενικό, μυκοατροπινικό, ατροπινικό, και αντιχολινεργητικό σύνδρομο. Πρόκειται για την δηλητηρίαση από τα μανιτάρια Amanita pantherina var abietum, Amanita echinocephala, Amanita pantherina, Amanita regalis, Amanita muscaria, Amanita cothurnata, Amanita smithiana, Amanita strobiloformis, Amanita mappa, Amanita junquillea και Tricholoma muscarium. Ύποπτο είναι και το μανιτάρι Amanita gemmata. Τα μανιτάρια Amanita muscaria, Amanita pantherina και Amanita junquillea αναφέρεται ότι προκάλεσαν θανάτους. Υπεύθυνες τοξίνες είναι οι ισοξαζόλες όπως το ιμποτενικό οξύ, η μουσκινόλη και η μουσκαζόνη με αντιχολινεργική και αντισπασμωδική δράση και η μουσκαρίνη με χολινεργική δράση. Όλες αυτές οι τοξίνες είναι θερμοάντοχες αλλά με την αποξήρανση των μανιταριών που τις περιέχουν, μειώνεται η τοξική τους δράση. Στο μανιτάρι Amanita pantherina βρέθηκε και η τοξίνη πανθερίνη με ανάλογη του ιμποτενικού οξέος δράση. Γενικά έχουν βρεθεί διάφορες τοξικές, δηλητηριώδης ουσίες σε αυτά τα μανιτάρια, όπως πχ. στο Amanita muscaria βρέθηκε η μπουφοτενίνη και η παρασυμπαθομιμητική μουσκαρίνη.

Η ασυμπτωματική φάση της δηλητηρίασης αυτής μπορεί να διαρκέσει από 20 λεπτά μέχρι και 3 ώρες. Στα συμπτώματα παρατηρούνται αδιαθεσία, ελαφρός εμετός, ταχυκαρδία, μυδρίαση και διαστολή της κόρης των ματιών και μείωση τις όρασης. Το θύμα περιέρχεται σε κατάσταση μέθης, γελάει, τρέχει, δίνει ακατανόητες απαντήσεις, και χτυπάει κάθε εμπόδιο. Αργότερα διαπιστώνεται καταστολή του κεντρικού νευρικού συστήματος, απώλεια των αισθήσεων με διαλείμματα παραισθησιασμού. Τελικά το θύμα πέφτει σε βαθύ ύπνο και ξυπνάει το επόμενο πρωί σε καλή κατάσταση.

Αυτή η δηλητηρίαση μπορεί να φέρει τον θάνατο σε άτομα που έχουν καρδιολογικά προβλήματα, σε γέροντες και μικρά παιδιά. Να σημειώσουμε ότι οι περισσότεροι θάνατοι που έχουν καταγραφεί είναι από πτώσεις από μπαλκόνια και ταράτσες. Με την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων, πρέπει να διαπιστωθεί το είδος μανιταριού που καταναλώθηκε, να προκληθεί στο θύμα εμετός και να μεταφερθεί σε νοσοκομείο για πλύση στομάχου. Το θύμα πρέπει να παρακολουθείται συνεχώς.

2^ο Μουσκαρινικό υποσύνδρομο

Είναι γνωστό και ως σουδορινικό ή χολινεργικό σύνδρομο. Η δηλητηρίαση αυτή προκαλείται από διάφορα είδη μανιταριών από τα γένη Inocybe και Clitocybe. Ύποπτα είναι και τα μανιτάρια Mycena pura και Mycena rosea. Από το γένος Inocybe, υπολογίζεται ότι συμμετέχουν στο σύνδρομο αυτό γύρω στα 40 είδη. Επίσης τα Lyophyllum connatum, Cortinarius cinnamomeus, αρκετά από το γένος Clitocybe καθώς και το Entoloma clyperatum που αναφέρεται ότι προκάλεσε και θάνατο.

Υπεύθυνη τοξίνη για την δηλητηρίαση αυτή είναι το αλκαλοειδές της ομάδας των βιογενών αμινών, η μουσκαρίνη. Είναι θερμοάντοχη τοξίνη και υπεύθυνη της χολινεργικής δράσης. Τα μανιτάρια Amanita muscaria και Amanita regalis έχουν χαμηλή συγκέντρωση μουσκαρίνης. Στο σύνδρομο αυτό το χρονικό ασυμπτωματικό διάστημα κυμαίνεται από 15 λεπτά μέχρι 3 ώρες μετά την χώνευση. Τα συμπτώματα που παρουσιάζονται στην συνέχεια είναι τα εξής:

-Πεπτικές διαταραχές: απότομη εμφάνιση ναυτίας, εμετού, κοιλιακού πόνου και διάρροιας.

-Υπερέκκριση αδένων: υπερίδρωση, υπερδακρύρροια και υπερσιελόρροια.

– Καρδιοαγγειακές διαταραχές: βραδυκαρδία, που πολλές φορές είναι επικίνδυνη και αρτηριακή υπόταση.

-Νευροφυτικές διαταραχές: μείωση της όρασης εξαιτίας της συστολής της κόρης των ματιών, κεφαλαλγία, ευφορία, υπερευαισθησία ή άγχος, συνειδησιακή σύγχυση, παραίσθηση, τρεμούλιασμα των άκρων και βαθύς ύπνος μέχρι και κώμα.

-Σπάνια εμφανίζεται και βρογχοσπασμός.

-Αναφέρονται επίσης περιπτώσεις ερυθρίασης του προσώπου, πυρετός και γαλακτόρροια στις έγκυες γυναίκες.

Πολλά από τα συμπτώματα αυτά θυμίζουν το φαλλοειδικό σύνδρομο, γι’ αυτό θα πρέπει να ξεκαθαριστεί από την αρχή η αιτία πρόκλησης της δηλητηρίασης, δηλαδή να γίνει ταυτοποίηση του μανιταριού ή μανιταριών γιατί η θεραπευτική αγωγή είναι τελείως διαφορετική για το κάθε σύνδρομο. Αν το θύμα εμφανίζει βραδυκαρδία θα πρέπει να μεταφερθεί σε οργανωμένο νοσοκομείο για να του παρασχεθεί η κατάλληλη αγωγή.

16. Δηλητηρίαση από εδώδιμα μανιτάρια

Τα μανιτάρια αλλοιώνονται εύκολα. Κατά την αλλοίωση αυτή, παράγονται μερικές φορές βλαβερές ουσίες για την υγεία του ανθρώπου. Παρατηρείται με τη δράση διαφόρων ενζύμων ή βακτηρίων αλλοίωση της πρωτεϊνης, σχηματίζονται έτσι δηλητηριώδεις αμίνες όπως η νευρίνη, η ισταμίνη, η πουτρεσίνη και πολλές άλλες. Τα συμπτώματα από τις δηλητηριάσεις αυτές εκδηλώνονται κατά κανόνα 4 περίπου ώρες μετά την κατανάλωση των μανιταριών με πονόκοιλο, εμετό και διάρροια.

Συνιστάται να μην καταναλώνονται αλλοιωμένα ή υπερώριμα μανιτάρια. Το καλό βράσιμο δεν προεξοφλεί και τη μη εκδήλωση συμπτωμάτων γιατί υπάρχουν τοξίνες και βακτήρια που αντέχουν σε υψηλές θερμοκρασίες (θερμοάντοχες). Τα μανιτάρια πρέπει να καταναλώνονται φρέσκα και να συντηρούνται σωστά. Γενικά, στην συντήρηση του ψυγείου δεν αντέχουν παραπάνω από 1-2 μέρες.

17. Δηλητηρίαση κατά φαντασία.

Δεν είναι σπάνιο το φαινόμενο να εμφανίσει κανείς ψυχοσωματικές αντιδράσεις, όπως φόβο, ανησυχία, ταχυπαλμία, ιδρώτα, αλλά και άλλα συμπτώματα που μπορούν να εκληφθούν ως σημάδια γνήσιας δηλητηρίασης όπως ναυτία, κοιλιακά άλγη, εμετός και διάρροια, αν και μόνο σκεφτεί ότι έχει φάει δηλητηριώδη μανιτάρια. Είναι αδύνατο, εάν υπάρξουν συμπτώματα που μοιάζουν με τα γνήσια, να γίνει διάκριση μεταξύ πραγματικής και φανταστικής δηλητηρίασης.

Πρέπει να είμαστε απολύτως σίγουροι για το ποια είδη τρώμε.

Μανιταρόφιλοι Ικαρίας

Μερικές βασικές και απαραίτητες πληροφορίες που καλό είναι να γνωρίζει κάθε συλλέκτης άγριων μανιταριών.

Όταν τα εδώδιμα μανιτάρια συλλέγονται σε μέρη που έχουν πέσει λιπάσματα ή διάφορα φυτοφάρμακα γίνονται δηλητηριώδη, όπως επίσης μπορούν να γίνουν και κοντά σε πολυσύχναστους δρόμους. Πολλά μανιτάρια όπως το Infundibulicybe geotropa, (Νευρίτης) όπως τα είδη του γένους Lycoperdon, (Φούσκες) κάποια από τα γένη Boletus, Agaricus, (Κοπρίτες) Laccaria και κάποια άλλα μαζεύουν από τη ατμόσφαιρα τον υδράργυρο που είναι καρκινογόνος ουσία, συνιστάται να αποφεύγονται ή να συλλέγονται τα νεαρά σε ηλικία και όχι σε ποσότητα.

Όταν ένα άτομο είναι αλλεργικό στο αυγό, στο τυρί ή στο γάλα, μπορεί να του συμβούν τα ίδια συμπτώματα αν καταναλώσει πχ. κάποιο είδος του γένους Macrolepiota (Καλαμάρα). Όταν κάποιος καταναλώνει κάποιο είδος μανιταριού για πρώτη φορά, αυτό να γίνεται σε μικρή ποσότητα, για τυχόν αλλεργική αντίδραση. Τα άτομα με ευαισθησία στο στομάχι να καταναλώνουν μικρές ποσότητες. Τα μικρά παιδιά και οι ηλικιωμένοι είναι πιο ευαίσθητοι στις τοξίνες.

Σε περίπτωση δηλητηρίασης, με τα πρώτα συμπτώματα το θύμα πρέπει να μεταφερθεί σε νοσοκομείο, αν τα συμπτώματα ξεκινήσουν την εμφάνιση τους μετά από 6 και πάνω ώρες (στο φαλλοειδινικό σύνδρομο όπως είπαμε, μπορεί να κάνουν την εμφάνιση τους μετά από 12 ώρες) να γίνει τηλεφώνημα αμέσως στο κέντρο δηλητηριάσεων στη Αθήνα για περιγραφή συμπτωμάτων, για την λανθάνουσα ώρα, για το είδος αν έχει αναγνωριστεί και για την επιμονή για άμεση μεταφορά με ελικόπτερο, πριν τη μεταφορά του θύματος στο νοσοκομείο Αγ.Κηρύκου.

Τρεις κινήσεις που πρέπει να γίνουν αν αντιληφθούμε ότι καταναλώθηκαν λάθος μανιτάρια: α) πρόκληση εμετού στο θύμα με οποιονδήποτε τρόπο, (αν δεν έχει ήδη γίνει) β) μάζεμα του εμετού για να προσδιοριστεί το είδος και εν συνέχεια να χορηγηθεί η κατάλληλη θεραπεία,(αυτό ισχύει πάντα και σε όλες τις περιπτώσεις) η λάθος διάγνωση και η λάθος θεραπεία μπορεί να αποβούν μοιραίες. γ) καταγραφή συμπτωμάτων λεπτομερειακά.

ΤΗΛΕΦΩΝΟ ΚΕΝΤΡΟΥ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΩΝ 210 77 93 777.

Όταν ξεκινάμε την βόλτα μας στο δάσος καλό θα ήταν να έχουν περάσει 2-3 μέρες από την τελευταία βροχή, κάποια μανιτάρια εάν όχι όλα, όταν είναι βρεγμένα χάνουν το άρωμα τους που στα περισσότερα είναι ένα από τα κλειδιά αναγνώρισης αλλά και μέρος της γεύσης τους. (Κάποιοι γνωρίζουν ότι τα μανιτάρια ή σχεδόν όλα δεν θέλουν πλύσιμο πριν την κατανάλωση).

Κατά την συλλογή μανιταριών πρέπει να υπάρχει απόλυτη ηρεμία, κάθε μανιτάρι πρέπει να ελέγχεται πριν τη συλλογή και να επανεξετάζεται στο σπίτι. Αν δεν υπάρχει καλάθι, ξύλινο ή χάρτινο κουτί, να χρησιμοποιείται χάρτινη σακούλα ή κουβάς και όχι πλαστική σακούλα. Η σακούλα βοηθάει στην αλλοίωση των μανιταριών και στην προσβολή τους από άλλους μικροοργανισμούς ή μικρομύκητες, λόγω έλλειψης οξυγόνου και αύξηση θερμοκρασίας, ειδικά αν η σακούλα είναι εκτεθειμένη στον ήλιο. Υπάρχουν και μυκητοφάγοι μύκητες (μικρομύκητες) που συχνά προσβάλουν τα εδώδιμα γέρικα σε ηλικία μανιτάρια (μακρομύκητες) και παρασιτούν πάνω σε αυτά. Αν τα βάλουμε στο καλάθι μας ο μικρομύκητας δεν θα αργήσει να προσβάλει και τα γερά μανιτάρια. Με το καλάθι τα μανιτάρια αερίζονται και τα εκατομμύρια σπόρια τους πέφτουν με το περπάτημα στο χώμα.

Να έχετε πάντα μαχαίρι και να κόβετε πάντα το μανιτάρι προσεχτικά, ελάχιστα πιο πάνω από το έδαφος και στη συνέχεια να σκεπάζεται αυτό που μένει, έτσι προστατεύουμε το μυκύλιο, τα είδη της οικογένειας Boletaceae (Boletus–Leccinum–Leccinellum κ.α) ή και το γένος Suillus θέλουν με προσοχή, ελαφρά ξερίζωμα και σκέπασμα (νέες πηγές από μυκολόγους λένε ότι πλέον όλα τα μανιτάρια θέλουν ξερίζωμα, αλλά αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί ακόμα, πάντως υπάρχει λογική σε αυτό).

Το κάθε μανιτάρι έχει τα δικά του χαρακτηριστικά, δεν έχει απολύτως καμία σχέση αν έχει δακτυλίδι (βρακί ή φουστανέλα) ή όχι. Και η εδώδιμη πχ. Καλαμάρα (Macrolepiota sp)έχει δακτυλίδι και οι θανατηφόροι Αμανίτες (Amanita phalloides A. verna A. virosa) έχουν δακτυλίδι. Δεν ισχύει ότι τα μανιτάρια με έντονα χρώματα (μπλε, κίτρινα, κόκκινα κλπ) είναι δηλητηριώδη. Επίσης δεν έχει καμία σχέση αν το μανιτάρι αλλάζει χρώμα αμέσως μετά το κόψιμο, υπάρχουν φαγώσιμα που μεταχρωματίζονται όπως ο Amanita rubescens ή ο Lactarius sanguifluus (Κρασίτης ή Δαφνίτης) και υπάρχουν και δηλητηριώδη ή θανατηφόρα που δεν μεταχρωματίζονται μετά το κόψιμο ή την επαφή, πχ. Αmanita phalloides, Omphalotus olearius κ.α. Το δηλητηριώδης μανιτάρι Agaricus xanthodermus (Κοπρίτης) που έχει βρεθεί στο νησί, γίνεται έντονο, θειαφένιο κίτρινο αμέσως μετά από λίγο τρίψιμο στην περίμετρο του καπέλου ή στο πόδι, κιτρινίζουν ή κοκκινίζουν και κάποια άλλα όμως, φαγώσιμα είδη του γένους. Ο δηλητηριώδης Boletus satanas αν κοπεί η σάρκα του γίνεται σιγά σιγά γαλάζια, ενώ το είδος Boletus appendiculatus που είναι φαγώσιμο, γαλαζιώνει και αυτό σιγά σιγά. Το είδος Russula adusta,(Πιπερίτης ή Βουδοπατίτης) που αν και αναφέρεται στα μη εδώδιμα κάποιοι Ικαριώτες το τρώνε, μετά την κοπή ή μετά το τηγάνισμα γίνεται έντονα μαύρο.

Επαναλαμβάνω ότι κάθε μανιτάρι έχει τα δικά του χαρακτηριστικά. Γενικά δεν υπάρχουν κανόνες, ο μοναδικός κανόνας ισχύει για το γένος Amanita και μονάχα για τα θανατηφόρα είδη (επίσης αποφεύγουμε τα είδη από το γένος Agaricus που κιτρινίζουν έντονα στο άγγιγμα και μυρίζουν άσχημα και τα είδη του γένους Boletus που έχουν κόκκινους πόρους και μεταχρωματίζονται μετά το κόψιμο). Αυτά λοιπόν τα είδη, των θανατηφόρων Αμανίτων έχουν σίγουρα τρία χαρακτηριστικά:

1) άσπρα ελάσματα, (τα φυλλαράκια στην κάτω, γόνιμη μεριά του καπέλου)

2) άσπρο δακτυλίδι (πάνω από την μέση περίπου του ποδιού, πολλές φορές το δαχτυλίδι με την ωρίμανση εξαφανίζεται)

3) και η άσπρη βόλβα (κάτι σαν αβγό ή σακούλι που ανοίγει το πάνω μέρος για να βγει το πόδι, πολλές φορές είναι μέσα στο χώμα και δεν φαίνεται).

Αυτοί οι κανόνες ισχύουν μονάχα για τα θανατηφόρα του γένους Amanita. Το θανατηφόρο Galerina marginata δεν έχει βόλβα ή άσπρα φύλλα αλλά έχει δαχτυλίδι, το επίσης θανατηφόρο Cortinarius orellanus ούτε βόλβα έχει ούτε δαχτυλίδι ούτε άσπρα φύλλα. Η Καλαμάρα, Macrolepiota sp. έχει και άσπρα φύλλα και δαχτυλίδι στο πόδι αλλά δεν έχει την βόλβα. Ο εδώδιμος Αμανίτης ο καίσαρας Amanita caesarea, έχει βόλβα άσπρη αλλά δαχτυλίδι και ελάσματα κίτρινα. κ.λπ.

Ποτέ δεν βάζουμε τα άγνωστα μανιτάρια μαζί με τα γνωστά στο ίδιο καλάθι, τα σπόρια και μόνο του θανατηφόρου Αμανίτη (τα οποία δεν διακρίνονται με γυμνό μάτι) μπορούν να προκαλέσουν δηλητηρίαση.

Η πόση ελαιόλαδου στις περισσότερες περιπτώσεις δηλητηριάσεων και ιδιαίτερα σε σύνδρομα όπως το φαλλοειδικό, το ορελλανικό, το γυρομυτρικό, το μικτό, το κοπρινικό σύνδρομο κ.α δεν κάνει απολύτως τίποτα, ίσως βοηθήσει σε σύνδρομα όπως το ρητινοειδικό σύνδρομο σε ελαφριά μορφή, αλλά και πάλι η μεταφορά σε νοσοκομείο για πλύση στομάχου και για την σωστή θεραπεία θα έλεγα ότι θα ήταν απαραίτητη. Η πόση λαδιού θα έπρεπε να γίνει για να προκληθεί εμετός, κάτι που σημαίνει ότι έχουμε καταλάβει ότι καταναλώθηκαν λάθος μανιτάρια και τα συμπτώματα δεν έχουν ξεκινήσει ακόμα, κάτι που είναι λίγο δύσκολο. Σε πολλές δηλητηριάσεις, (φαλλοειδική) όταν ξεκινάνε τα πρώτα συμπτώματα, το δηλητήριο έχει πάει ήδη στο συκώτι.

Η αρκούδα, ο λαγός και ο γυμνοσάλιαγκας έχουν ανοσία στο δηλητήριο του Aμανίτη του φαλλοειδούς (Amanita phalloides) που θεωρείται και είναι το πιο επικίνδυνο μανιτάρι και που υπάρχει άφθονο σε όλη στην Ικαρία, ιδιαίτερα στα πλατύφυλλα και τα μικτά. Άρα η λογική του «είναι φαγωμένο ή δαγκωμένο τότε τρώγεται» δεν ισχύει, μπορεί στην Ικαρία να μην έχουμε αρκούδες, αλλά έχουμε λαγούς και γυμνοσάλιαγκες. Τα μανιτάρια που φυτρώνουν κάτω από τις ελιές και βέβαια τρώγονται, αν η ελιά είναι ψεκασμένη με φυτοφάρμακα ή στο χωράφι έχουμε ρίξει χημικά λιπάσματα, λογικό είναι να συμβεί κάποια δηλητηρίαση. Στην ρίζα της ελιάς όμως όπως και σε άλλα πλατύφυλλα, φυτρώνει και το δηλητηριώδες μανιτάρι Omphalotus olearius, (Ελεομανίτης στην βόρειο Ελλάδα), το οποίο θέλει προσοχή. Μανιτάρι που σε γέρικη ηλικία φωσφορίζει τη νύχτα.

Σε κάποιο κείμενο του ο Επαρχίδης αναφέρει για τον Ευριπίδη ότι σε κάποιο ταξίδι του δεύτερου στο νησί μας το 450 π.Χ. είδε μητέρα και τα τρία της παιδιά να πεθαίνουν από κατανάλωση θανατηφόρου μανιταριού.

ΤΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΚΟΤΩΝΕΙ. Να είστε απόλυτα σίγουροι για το τι συλλέγετε.

Σεβαστείτε την μυκοχλωρίδα του νησιού μας, μην αγγίζετε μανιτάρια που δεν γνωρίζετε τα οποία θα πετάξετε μετά από λίγο, υπάρχουν σπάνια είδη. Ποτέ μην πηγαίνετε στο δάσος με διάφορα εργαλεία όπως τσουγκράνες κλπ. Έτσι καταστρέφονται τα μυκήλια, που είναι υπόγεια και σε κάποια φάση της ζωής τους με τις ανάλογες καιρικές συνθήκες και την ανάλογη εποχή καρποφορίας τους θα ξαναγεννήσουν μανιτάρια, καταστρέφονται επίσης και οι υπόγειες κλωστές (μυκηλιακές υφές) που τα ενώνουν.

Να αφήνετε πάντα πίσω σας απείραχτα μανιτάρια, έτσι βοηθάμε τον σπόρο να αναπαραχθεί πιο εύκολα. Όταν βρεθείτε μπροστά από μία ομάδα ή οικογένεια μανιταριών, (πχ από Κουμαρίτες), να ενεργείτε με ηρεμία και όχι με βιασύνη, να αφήνετε ανέγγιχτα τα γέρικα σε ηλικία, που το πιθανότερο είναι να είναι σκουληκιασμένα, όπως επίσης το ίδιο να κάνετε όταν βρεθείτε μπροστά σε ομάδα από νεαρά σε ηλικία μανιτάρια. Εδώ ισχύει ο κανόνας, «όσο περπατάς βρίσκεις».

Τα μανιτάρια που συλλέγουμε δεν είναι άλλο από το αναπαραγωγικό τμήμα του μύκητα. Αν ο μύκητας μπορούσε να διαιωνιστεί αλλιώς, πχ. υπογείως, δεν θα υπήρχαν τα μανιτάρια που βλέπουμε. Σεβαστείτε την φύση, μην εν αγνοία σας καταστρέφετε αυτό το πανέμορφο βασίλειο. Μην πετάτε τα σκουπίδια σας μέσα στο δάσος. (κουτάκια, μπουκαλάκια, πλαστικά και μεταλλικά, σφαίρες από κυνηγετικά όπλα κλπ)

Παρακάτω μερικά μανιτάρια με την ικαριώτικη λαϊκή τους ονομασία και την λατινική διεθνή ονομασία. Πολλές φορές η λαϊκή ονομασία μπερδεύει και φέρνει σύγχυση (πχ. Δαφνίτη στην Ικαρία λέμε δύο διαφορετικά είδη από δυο διαφορετικά γένη, ο ένας Δαφνίτης ωμός προκαλεί δηλητηρίαση και ο άλλος όχι) οπότε με την χρήση των διεθνών, επιστημονικών ονομασιών υπάρχει μεγαλύτερη ασφάλεια. Με το πρώτο λατινικό όνομα ονομάζουμε το γένος και με το δεύτερο το είδος. Αλφαβητικά:

1. Ακισαρίτης – Lactarius tesquorum, εδώδιμο μετά από απόβρασμα.

2. Γαϊδαροχοντρίνα ή Σκουλουμπρίνα – Pisolithus arhizus (ο Κελτεμλίδης αναφέρει είδος του γένους Terfezia, μάλλον λανθασμένα). Καμία σχέση δεν έχει με την Τρούφα – (Tuber sp) όπως πολλοί πιστεύουν, το πρώτο ανήκει στην ομάδα των Βασιδιομύκητων και το δεύτερο στην ομάδα των Ασκομύκητων.

3. Γαλατσίτης – Lactarius chrysorrheus – όλοι το κατατάσσουν στα τοξικά και μη εδώδιμα.

4. Γριλήτης – είδος του γένους Boletus, του γένους Leccinum ή του γένους Leccinellum. Πολλές φορές μέχρι να πάει ο Γριλήτης από τις Ράχες στο Καραβόσταμο έχει μετονομαστεί. (Όσον αφορά το πραγματικό του όνομα) Αυτό ισχύει γενικά με τα είδη και τα γένη της οικογένειας αυτής, Boletaceae (περιέχει τα γένη Boletus–Leccinellum–Leccinum).

5. Δαφνίτης – κάποιοι λένε το Lactarius sanguifluus, κάποιοι άλλοι το Lepista nuda. Το Lepista nuda ωμό προκαλεί δηλητηρίαση. Ελβελλικό σύνδρομο.

6. Ελαφίτης – Gyroporus castaneus, αναφέρεται ότι προκάλεσε δηλητηριάσεις.

7. Ελικοπτερίτης ή Φαμελίτης ή Θανατίτης – λαϊκές ονομασίες σε όλη την Ελλάδα για το είδος Amanita phalloides (Amanita phalloides var. Alba) Δεν το αγγίζουμε. Εικ. 1, 2 και 12

8. Ίσκα – έτσι ονομάζουμε τους ξυλομύκητες, μη εδώδιμα, ξυλοσηπτικά μανιτάρια, σαπροφυτικά ή παρασιτικά από τα γένη Ganoderma, Inonotus, Phellinus, Porodaedalea, Phylloporia, Trametes και άλλα.

9. Καίσαρας – Amanita caesarea. Τα μικρά σε ηλικία τρώγονται και ωμά σε σαλάτα. Εικ.3

10. Καλαμάρα – είδη του γένους Macrolepiota, το πιο διαδεδομένο είναι το Macrolepiota procera. Ο λόγος που δεν το τρώνε τα κατσίκια όπως πολλοι αναρωτιούνται είναι μάλλον το ελβελλικό οξύ που περιέχει. Ωμό προκαλεί το ελβελλικό σύνδρομο.

11. Κοπρίτες (ή Κοπρομανίτες, κάποιοι ονομάζουν έτσι και τα μη εδώδιμα) – είδη του γένους Agaricus. (γένος με 100 περίπου είδη) Αγαρικά, κάποια είδη συγκεντρώνουν τον υδράργυρο από την ατμόσφαιρα. Κατά τον Αθανασίου το Agaricus arvensis, απορροφά ρυπαντικές ουσίες από την ατμόσφαιρα και δρα τοξικά στον ανθρώπινο οργανισμό σε βάθος χρόνου. Είναι αυτό με την έντονη οσμή γλυκάνισου ή πικραμύγδαλου. Από το γένος αυτό κάποια είδη καλλιεργούνται συστηματικά.

12. Κούκνος – Sarcosphaera coronaria S. eximia – να αποφεύγεται.

13. Κουμαρίτης – Lactarius deliciosus , Λακτάριος ο νόστιμος ή Γαλακτίτης ο νόστιμος. Στο Περδίκι Κουμαρίτη λένε το Lactarius rugatus. Γένος με περίπου 150 είδη. Να αποφεύγονται όσα έχουν καυτερή, καυστική γεύση.

14. Κρασίτης ή Δαφνοκουμαρίτης – Lactarius sanguifluus.

15. Λαρδίτης – είδη του γένους Boletus, Βωλίτης. Boletus aereus B. edulis, ή και από τα γένη Leccinum και Leccinellum. Εδώ ισχύει το ίδιο με το μανιτάρι Γριλίτη.

16. Λαόρκι – είδη του γένους Rhizopogon – R. rosealus κ.α. Μη εδώδιμα.

17. Λευκίτης ή Λευκομανίτης – Agrocybe cylindracea.

18. Νευρίτης – Infundibulicybe geotropa, αναφέρεται ότι συγκεντρώνει τον υδράργυρο.

19. Περδικοκλονάρα ή Περδικοποδάρες – τα είδη Sparasis crispa, Ramaria botrytis, R. fennica και R. aurea. Προσοχή στα κίτρινα είδη του γένους Ramaria.

20. Πευκίτης – Suillus collinitus – Suillus bellini και άλλα του γένους.

21. Πιπερίτης (μάλλον Βουδοπατίτης) – Russula adusta, ο Αθανασίου το αναφέρει και το κατατάσσει στα μη εδώδιμα.

22. Πλευρίτης – Pleurotus ostreatus, αρκετά σπάνιο στο νησί.

23. Ρωσίτης – Hygrophorus russula.

24. Σαχλίτης – Russula aurea και άλλα είδη του γένους. Γένος με 350 είδη περίπου. Να αποφεύγονται τα είδη με καυτερή, καυστική γεύση.

25. Σουμανίτης – Tricholoma caligatum, πασίγνωστο μανιτάρι στην Ικαρία με το χαρακτηριστικό του άρωμα, για πολλούς Ικαριώτες από τα πιο νόστιμα. Ο Ζ. Αθανασίου, δασολόγος, κάτοχος διδακτορικού διπλώματος και διπλωματούχος φαρμακευτικής σχολής Πανεπιστημίου στην Εφαρμοσμένη Μυκητολογία, το αναφέρει στο βιβλίο του ¨μανιτάρια – οδηγός αναγνώρισης για 642 είδη¨ και το κατατάσσει στα μη εδώδιμα. Από προσωπική επαφή μαζί του, στο ερώτημα γιατί το συγκεκριμένο είδος το κατατάσσει στα μη εδώδιμα, μου απάντησε πως ολόκληρη η παγκόσμια βιβλιογραφία το κατατάσσει στα μη εδώδιμα, ωστόσο στην Κύπρο το κάνουν τουρσί και ότι είναι πολύ νόστιμο. Τα συμπεράσματα δικά σας. Εγώ από προσωπική εμπειρία, με φίλους και συγγενείς που κατανάλωσαν τον Σουμανίτη, είδα ότι είχαν προβλήματα πέψης. Θα πρότεινα απόβρασμα, καλό μαγείρεμα και να καταναλώνεται σε μικρές ποσότητες.

26. Σφουγγαρίτης – Είδη από τα γένη Boletus–Leccinum ή Leccinellum. Ισχύει το ίδιο, όπως με τα μανιτάρια Γριλίτης και Λαρδίτης.

27. Φούσκες – είδη του γένους Lycoperdon, κάποια είδη του γένους όπως τα Lycoperdon perlatum, Lycoperdon utriforme αναφέρεται ότι συγκεντρώνουν τον υδράργυρο.

28. Χονδρίτης – έτσι ονομάζουμε τα είδη Russula delica και R. chloroides, επίσης οι Χονδρίτες που εκκρίνουν γαλακτώδη χυμό όταν κοπούν ανήκουν στο γένος Lactarius, εδώ έχουμε τα είδη Lactarius vellereus, L. Piperatus (Πιπεροχονδρίτης) και L. controversus. Τα είδη αυτά μοιάζουν τόσο πολύ που δεν είναι ακόμα σίγουρο ότι τα έχουμε και τα πέντε στην Ικαρία.

Παρακάτω κάποια άλλα είδη που έχουν βρεθεί μέχρι τώρα στο νησί. Αλφαβητικά:

1. Agaricus xanthodermus – δηλητηριώδες, εικ. 4

2. Amanita citrina – μη εδώδιμο ή δηλητηριώδες

– μη εδώδιμο

32. Lepiota ignivolvata – μη εδώδιμο, εικ. 10

33. Lepista flacida – εδώδιμο

34. Mycena seynesii – μη εδώδιμο

35. Omphalotus olearius – δηλητηριώδες, εικ. 11

3. Amanita muscaria – τοξικό παραισθησιογόνο

4. Amanita pantherina – τοξικό, θανατηφόρο, εικ. 5

5. Amanita rubescens – εδώδιμο, μετά από μαγείρεμα μακράς διάρκειας, εικ 6

6. Amanita vaginata – εδώδιμο, μετά από μαγείρεμα μακράς διάρκειας, εικ 7

7. Amanita vaginata var. Alba – εδώδιμο, μετά από μαγείρεμα μακράς διάρκειας, εικ8

8. Armillaria mellea – εδώδιμο μετά από απόβρασμα και καλό μαγείρεμα, ωμό είναι τοξικό

9. Astraeus hygrometricus – μη εδώδιμο

10. Aureoboletus gentiles – εδώδιμο

11. Auricularia auricula – εδώδιμο, με φαρμακευτικές ιδιότητες

12. Battarrea phalloides – μη εδώδιμο, αρκετά σπάνιο είδος, να προστατεύεται

13. Cantharellus cibarius – εδώδιμο, τρώγεται και ωμό

14. Croogomphus rutilus – εδώδιμο

15. Clathrus rubber – μη εδώδιμο, του αποδίδονται αντικαρκινικές ιδιότητες

16. Clitocybe clavipes – εδώδιμο, δηλητηριώδες με αλκοόλ

17. Colus hirudinosus – μη εδώδιμο

18. Coprinopsis picacea – μη εδώδιμο

19. Cortinarius trivialis – μη εδώδιμο

20. Crepidotus mollis – μη εδώδιμο

21. Cystodermella cinabarina – μη εδώδιμο

22. Ganoderma lucidum – μη εδώδιμο, με φαρμακευτικές ιδιότητες

23. Gymnopilus junonius (G. spectabilis) – τοξικό, δηλητηριώδες, εικ. 9

24. Gymnopus dryophilus – εδώδιμο

25. Helvella lacunosa – μη εδώδιμο

26. Hydnellum peckii – μη εδώδιμο

27. Hydnum rufescens – εδώδιμο

28. Hypholoma fasciculare – τοξικό, θανατηφόρο

29. Lentinus tigrinum – μη εδώδιμο

30. Lepiota castanea – θανατηφόρο

31. Lepiota clypeolaria – μη εδώδιμο

32. Lepiota ignivolvata – μη εδώδιμο, εικ. 10

33. Lepista flacida – εδώδιμο

34. Mycena seynesii – μη εδώδιμο

35. Omphalotus olearius – δηλητηριώδες, εικ. 11

36. Paxina leucomelas (Helvella leucomelaena) – μη εδώδιμο

37. Phallus imbadicus – εδώδιμο, όσο είναι σε μορφή αυγού

38. Polyporus tuberaster – μη εδώδιμο

39. Psathyrella candolleana – μη εδώδιμο

40. Russula emetica – δηλητηριώδες

41. Russula sanguinaria – μη εδώδιμο

42. Russula vesca – εδώδιμο

43. Russula virescens – εδώδιμο

44. Sarcodon scurbosus – εδώδιμο, μόνο τα μικρά σε ηλικία και μετά από απόβρασμα και καθάρισμα της κάτω, υμενοφόρας επιφάνειας

45. Scleroderma polyrhizum – μη εδώδιμο

46. Scleroderma verrucosum – μη εδώδιμο

47. Scutiger oregonansis – εδώδιμο, σπάνιο είδος, να προστατεύεται

48. Tapinella atromentosa – μη εδώδιμο

49. Trametes versicolor – μη εδώδιμο, με φαρμακευτικές ιδιότητες

50. Tremella mesenterica – ασήμαντο

51. Tricholoma acerbum – μη εδώδιμο, αναφέρονται δηλητηριάσεις

52. Tricholoma atrosquamosum var. atrosquamosum – εδώδιμο

53. Tricholoma atrosquamosum var. squarrulosum – εδώδιμο

54. Tricholoma ustaloides – μη εδώδιμο

55. Tricholomopsis rutilans – μη εδώδιμο

Θα ήθελα να κλείσω με μερικά λόγια του πρωτοπόρου και αείμνηστου Δ.Θ Κελτεμλίδη.

«Γενικά, οι έμπειροι και ευσυνείδητοι μυκόφιλοι αποφεύγουν να συλλέγουν όλα όσα βρίσκουν στο δρόμο τους, αφήνοντας απείραχτα στη θέση τους όχι μόνο τα γέρικα και παραγινωμένα, τα τραυματισμένα και σκουληκοφαγωμάνα αλλά και γερά, από συναίσθηση του καθήκοντος για τη διαφύλαξη της αδιατάρακτης συνέχισης της αναγεννητικής δύναμης των μυκήτων».

Τα κείμενα ανανεώθηκαν στις 20-12-2014

Σας ευχαριστώ

Γιάννης Σ. Γενούζος.

ΠΗΓΕΣ:

Άγρια μανιτάρια, οδηγός αναγνώρισης για 250 είδη – Ζ. Θ. Αθανασίου.

Μανιτάρια – I.R.Hall, S.L.Stephenson, P.K.Buchanan, W.Yun, A.L.J.Cole

Μανιτάρια από τα ελληνικά δάση – Μ. Ε. Παντίδου

Μανιτάρια, ένας παραμυθένιος μικρόκοσμος. – Γ. Κωνσταντινίδης

Μανιτάρια, οδηγός αναγνώρισης για 642 είδη. – Ζ. Αθανασίου.

Μανιτάρια, οδηγός τσέπης – Γ. Κωνσταντινίδης.

Μανιτάρια: ο θαυμαστός αυτός ο κόσμος, ο μικρός ο μέγας. – Θ. Ντινόπουλος.

Μανιτάρια, το κρυφό βασίλειο της φύσης. – Ν. Γραμμένος.

Μανιτάρια, φωτογραφικός οδηγός μανιταροσυλλέκτη. – Γ. Κωνσταντινίδης.

Τα θανατηφόρα και δηλητηριώδη μανιτάρια της χώρας μας. – Β. Α. Μπούρμπος.

Τα μανιτάρια του βουνού και του κάμπου. – Δ. Θ. Κελτεμλίδης.

Τα μυστικά της ζωής των μανιταριών – Δ. Θ. Κελτεμλίδης.

Τα φαρμακευτικά μανιτάρια. – Δ. Θ. Κελτεμλίδης.

[divider]

The post Μανιτάρια στην Ικαρία – Χρήσιμες Πληροφορίες appeared first on Ικαριακή Ραδιοφωνία.

Μαζεύοντας κρίταμο στο χείλος του πελάγου

ikariaki.gr — Sun, 21 Jun 2015 17:03:35 +0000

Ο Λευτέρης Τρικιριώτης μετακινήθηκε στην Ικαρία πριν εννιά χρόνια για να γίνει ένας σύγχρονος τροφοσυλλέκτης

Από τον ΔΙΟΝΥΣΗ ΑΝΕΜΟΓΙΑΝΝΗ

Υπάρχει κάτι σ’ αυτή τη θέα που κρύβουν οι πολλές πλαγιές της Ικαρίας, οι ντυμένες με ελαιόδεντρα και οι γυμνές, γεμάτες βράχια, κάτι που ακούγεται σαν κάλεσμα που επαναλαμβάνεται με την φωνή των τζιτζικιών. Πολλές φορές είναι η ηχώ του εαυτού μας που ζητάει το ραχάτι, έναν ρυθμό ανθρώπινο να ζήσει, και άλλες φορές είναι απλά η τραχιά ομορφιά του τοπίου και η απόκοσμη ησυχία, που την λησμονούμε εγκλωβισμένοι στο γκρίζο και τον θόρυβο. Σε ένα τέτοιο κάλεσμα ανταποκρίθηκε ο Λευτέρης Τρικιριώτης όταν πήρε την απόφαση να μετακινηθεί από την Αθήνα πίσω στον τόπο των γονιών του, την Ικαρία, επιλέγοντας την απομόνωση σε ένα παλιό πέτρινο σπίτι στην χαράδρα του ποταμού Χάρακα. Μετά από χρόνια πειραματισμών και εξοικείωσης με όσα έχει να προσφέρει η φύση σε αυτό το νησί του Ανατολικού Αιγαίου, ο Λευτέρης νοιώθει πώς έχει επιτύχει το σκοπό του: να αρκείται στα λίγα και να ζει από την γη, μέσα από την συλλογή αλλά και καλλιέργεια ενός από τους πιο παραγνωρισμένους καρπούς της Ελληνικής γης, το κρίταμο.

Με αναγνωρισμένες τις θρεπτικές και θεραπευτικές του ιδιότητες ήδη από την αρχαιότητα, το κρίταμο είναι μια πλούσια και ευεργετική τροφή για τον οργανισμό, και μυστικό της μεσογειακής γαστρονομίας που μπορεί να νοστιμίσει σχεδόν τα πάντα.

Το κρίταμο είναι παχύφυλλο φυτό που αναπτύσσεται στις παραθαλάσσιες περιοχές της Μεσογείου. Στην κουζίνα μας το έχουμε συνηθίσει σαν γαρνιτούρα για τον ντάκο ή βάση για μαγειρεμένα ψάρια, συνήθως επεξεργασμένο ως τουρσί. Το άγριο κρίταμο του Λευτέρη, ωστόσο, δεν είναι τουρσί. Τα σαρκώδη φύλλα του φυτού ωριμάζουν σε κρασόξυδο που τα διατηρεί σαν φρέσκα και αναδεικνύει την έντονη και τραγανή γεύση του κρίταμου, με μια διακριτική πικρίλα στο βάθος, σαν αυτή που έχουν τα άγρια χόρτα του βουνού. Με αναγνωρισμένες τις θρεπτικές και θεραπευτικές του ιδιότητες ήδη από την αρχαιότητα, το κρίταμο είναι μια πλούσια και ευεργετική τροφή για τον οργανισμό, και μυστικό της μεσογειακής γαστρονομίας που μπορεί να νοστιμίσει σχεδόν τα πάντα. Σε ένα διάλειμμα από τις ασχολίες του, που το τελευταίο διάστημα τον κρατούν απασχολημένο για περισσότερες από 12 ώρες την ημέρα, μιλήσαμε με τον Λευτέρη και εκείνος μοιράστηκε μαζί μας γεύσεις, σκέψεις και τους στόχους του, ζωντανεύοντας μπροστά μας, μια βιώσιμη λύση στην κρίση: το πρότυπο της ‘αποανάπτυξης’, ανθρώπων δηλαδή, που επιδιώκουν μια νέα σχέση με τον εαυτό τους, την φύση και το χρήμα.

Λευτέρη πώς αποφάσισες να μετακινηθείς στην Ικαρία; Πόσο εύκολη / δύσκολη απόφαση ήταν αυτή για εσένα;

«Μεγάλωσα σε μια μικρή Ικαριώτικη ‘αποικία’ το Πέραμα, αλλά δεν έζησα όλη μου τη ζωή εκεί. Στην Ικαρία, κύριο τόπο καταγωγής της οικογένειας μου, μετακόμισα, όταν αποφάσισα να παραιτηθώ από μια καλοπληρωμένη δουλειά σε βιομηχανικό περιβάλλον το καλοκαίρι του 2005. Aφού πέρασα ένα χρόνο στην Κρήτη, εργαζόμενος ως πλανόδιος βιβλιοπώλης, επισκέφθηκα την Ικαρία για διακοπές, όπως έκανα σχεδόν κάθε καλοκαίρι, και μια αλληλουχία γεγονότων με κράτησε στο νησί έως σήμερα. Τα εννιά χρόνια που μένω στο νησί έχω κάνει διάφορες δουλειές, όπως άλλωστε είθισται στην Ικαρία, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν αυτές του βοτανοσυλλέκτη και του ξεναγού υπαίθρου. Δεν δυσκολεύτηκα να πάρω την απόφαση να συνεχίσω τη ζωή μου εκτός Αθήνας. Ακολούθησα την εσωτερική μου φωνή και αφέθηκα στο να διαμορφώσω την πορεία της ζωής μου, όπως ένιωθα και όχι όπως μου επέβαλλε το κοινωνικό μοντέλο της σύγχρονης καταναλωτικής κοινωνίας. Φεύγοντας από την Αθήνα, μονάχα ένα πράγμα ήξερα, ότι δεν ήθελα να εργάζομαι ως μισθωτός έναντι οποιουδήποτε χρηματικού αντιτίμου, εφόσον αυτή η επιλογή δεν με κάλυπτε ψυχικά και πήγαινε κόντρα στη συνείδηση μου.

Πως αποφάσισες να ξεκινήσεις την καλλιέργεια και την συλλογή κρίταμου;

Για πολλούς ανθρώπους στη χώρα μας το φυσικό περιβάλλον είναι σαν το μαύρο κουτί ενός αεροπλάνου. Εγώ άρχισα να εξερευνώ το νησί ως επαγγελματίας ξεναγός υπαίθρου, αλλά και για προσωπική ψυχαγωγία και έφτασα να ανακαλύψω κυριολεκτικά ένα νέο κόσμο. Η σταδιακή εξοικείωση μου με τα φυτά έφερε τις πρώτες γευστικές δοκιμές και τις πρώτες προσπάθειες μεταποίησης αγροτικών προιόντων, ένα εκ των οποίων ήταν και το κρίταμο. Το λάτρεψα, καθώς είναι σκληροτράχηλο και λιτό και πίστεψα ότι μπορώ να δουλέψω με αυτό το φυτό και να ασκήσω μια βιώσιμη επαγγελματική δραστηριότητα σε βάθος χρόνου. Στην πορεία με έρευνα και πληροφόρηση και δοκιμές αναπαραγωγής του φυτού διαπίστωσα ότι πολλαπλασιάζεται και κάποια στιγμή αποφάσισα να δοκιμάσω και την καλλιέργεια του με τη βοήθεια ενός φίλου και της συντρόφου μου.

Τι χρειάζεται κανείς για να καλλιεργήσει κρίταμο και πόσο εύκολο είναι να το βρεις ελεύθερο στη φύση;

Χρειάζεται να γνωρίζεις την ύπαρξη και την εδωδιμότητα αυτού του αυτοφυούς καλοκαιρινού χορταρικού και να έχεις αρκετή μούρλα να καλλιεργήσεις κάτι που κανείς άλλος γύρω σου δεν καλλιεργεί. Σε πολλά νησιά του Αιγαίου και παράκτιες περιοχές της Ελλάδας και της Μεσογείου φύεται σε μεγάλους πληθυσμούς, ενώ σε άλλα συναντάται ελάχιστα ή και καθόλου. Εγώ απλά έτυχε να επιλέξω να ζήσω σε ένα νησί που από κάποια στιγμή και μετά είχαμε πυκνές συναντήσεις με το συγκεκριμένο φυτό, που φύεται σε μεγάλο τμήμα της βραχώδους ακτογραμμής του νησιού.

Ποιες είναι οι δυσκολίες που έχει να αντιμετωπίσει ένας σύγχρονος τροφοσυλλέκτης;

Το επάγγελμα του τροφοσυλλέκτη είναι σπάνιο, ολίγον ασαφές, νομικά μη κατοχυρωμένο, ασφαλιστικά στον αέρα και δύσκολο να εξασφαλίσει βιωσιμότητα σε κάποιον ενδιαφερόμενο. Η γραφειοκρατία δεν επιτρέπει την απρόσκοπτη άσκηση της συγκεκριμένης δραστηριότητας, καθώς δεν υπάρχει εθνικό διαχειριστικό πλάνο για την άγρια φύση, με αποτέλεσμα ακόμη και να θέλει κάποιος να ασκήσει νομότυπα με υπευθυνότητα και σεβασμό το συγκεκριμένο επάγγελμα, να προσκρούει σε δυσεπίλυτα αδιέξοδα. Εκεί απαιτείται φαντασία και αποφασιστικότητα για να δημιουργήσει κανείς ζωτικό χώρο που δεν έχει προβλεφθεί και ταξινομηθεί από τις αρμόδιες αρχές. Χρειάζεται, επίσης, να τα βάλλεις με διάφορες φανταστικές και αφάνταστες δημόσιες υπηρεσίες, παρωχημένης λογικής και πλήρης ακαμψίας. Πρακτικά το επάγγελμα απαιτεί βαθιά αγάπη και σεβασμό για τη φύση, που μας προσφέρει απλόχερα πλούσια τροφή στα ποικίλα φυσικά της οικοσυστήματα. Μπορείς να βρεις πολλά τέτοια ακόμα και σε ένα μικρό νησί του Αιγαίου, όπως η Ικαρία. Για να γίνεις τροφοσυλλέκτης πρέπει να εξερευνήσεις για χρόνια τον τόπο δραστηριοποίησης σου, πρέπει να πειραματιστείς, αλλά και να δοκιμάσεις τα διάφορα αυτοφυή εδώδιμα είδη του τόπου. Τα χορταρικά, τα φρούτα, οι καρποί, τα μανιτάρια, οι βολβοί και τα φύκια του τόπου σου, μπορούν να δώσουν καινούριες ιδέες για την διατροφή μας και για νέες καλλιέργειες. Ειδικά στην Ελλάδα που διαθέτουμε μια από τις πλουσιότερες χλωρίδες στην Ευρώπη, σε σχέση πάντα με την έκτασή της, υπάρχουν πολλά είδη φυτών να ανακαλύψουμε και να αξιοποιήσουμε.

Ποια είναι η καθημερινότητά σου στο νησί; Μπορείς να μου περιγράψεις μία συνηθισμένη μέρα σου;

Δεν υπάρχει ‘συνηθισμένη μέρα’ στο νησί, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχει επανάληψη. Στην Ικαρία, όπως και παντού στην ύπαιθρο, η ζωή ακολουθεί μία πιο φυσική ροή ανάλογα την εποχή, τις αγροτικές εργασίες και τα τερτίπια του καιρού. Ο χειμώνας, για παράδειγμα, μπορεί να είναι βροχερός και ανεμοδαρμένος, με συνέπεια καμιά φορά να σε εγκλωβίζει στο σπίτι σου για μέρες ή και εβδομάδες. Η δουλειά του τροφοσυλλέκτη – βοτανοσυλλέκτη δεν είναι δουλειά ρουτίνας και την επέλεξα παρά τις αποτροπές των συγγενών και φίλων. Όταν ασκείς ένα τέτοιο επάγγελμα δεν έχεις κάποιου είδους μισθολογική ασφάλεια. Υπάρχει, ωστόσο, αρκετή ελευθερία για να συνεχίζω να δουλεύω με χαρά, να αυτοσχεδιάζω και να διαμορφώνω συχνά το ημερήσιο πρόγραμμα μου κατά βούληση. Η καλλιέργεια ενός απλού τρόπου ζωής και η επιδίωξη ποιοτικού ελεύθερου χρόνου είναι δυο βασικοί άξονες που χαρακτηρίζουν σε μεγάλο βαθμό τη ζωή στο νησί. Αυτή τη συνθήκη τη μοιράζομαι και με τη σύντροφο μου, που ζούμε μαζί σε ένα παλιό πέτρινο σπίτι, σε ένα μικρό ελαιώνα στη χαράδρα του Χάρακα ποταμού τα τελευταία δύο χρόνια.

Αυτή την περίοδο του χρόνου εργάζομαι πιο εντατικά και δεν προλαβαίνω να σκεφτώ και πολλά πράγματα. Άλλες φορές πάλι, όταν το μηχάνημα κρασάρει, κάνουμε σύντομες ολιγόωρες αποδράσεις σε κάποια όμορφη ερημική παραλία ή σε κάποια φυσική πισίνα στα πολλά ποτάμια που διασχίζουν το νησί. Μετά από την έντονη εργασία, ανυπομονώ συνήθως να επιστρέψω στο σπίτι, να δω πως πάνε τα λαχανικά, τα φρουτόδεντρα στον κήπο μου και να ξαναγκαλιάσω τη σύντροφο μου. Αναζητώ λίγη ξεκούραση και την παρέα φίλων για να σβήσει γλυκά η μέρα μέχρι το επόμενο πρωινό που αρχίζει και πάλι η εντατική εργασία. Συχνά η σκέψη που έρχεται ως επιστέγασμα όλης αυτής της προσπάθειας για τη κάλυψη των χρηματικών μου αναγκών είναι να ζητώ τα ελάχιστα και να αρκούμαι στα λίγα.

Πώς θα χαρακτήριζες τη ζωή στο νησί;

Η ζωή στην Ικαρία είναι σκληρή, οικονομικά δύσκολη μα κοινωνικά πλούσια. Οι ανταμοιβές της είναι σπάνιες, σε κρατούν ζωντανό και φυσικά εξαρτάται κυρίως από τον άνθρωπο και όχι από το κοινωνικό του περιβάλλον το πως θα βιώσει έναν τόπο. Μια βόλτα σε ένα συννεφιασμένο δάσος υπεραιώνοβιων βελανιδιών για κυνήγι μανιταριών, ένα συννεφιασμένο πρωινό του Φθινοπώρου, αρκεί για να σε μαγέψει και να σε κάνει να ρισκάρεις τα πάντα για να μείνεις εκεί. Κάθε τόπος έχει να προσφέρει πολλά, φυσικά τοπία, κοινωνικές σχέσεις, χαρές, δυσκολίες αρκεί να εκτίθεσαι και να τον βιώνεις.

Ποια είναι τα σχέδιά σου για το μέλλον;

Να βρω λίγο χρόνο να κάνω λίγες ημέρες διακοπές στο τέλος του Αυγούστου μετά από εννιά χρόνια εντατικής τρίμηνης καλοκαιρινής εργασίας και από το φθινόπωρο να συμπληρώσω με φυντάνια κρίταμου την καλλιέργεια που έχω ξεκινήσει. Θέλω, επίσης, να φτιάξω ένα σπίτι με φυσικά υλικά για να στεγάσω το σαρκίο μου και να διαμορφώσω γύρω από αυτό ένα αγρόκτημα φυσικής καλλιέργειας.

Πώς σου αρέσει να τρως το κρίταμο;

Ωμό την ώρα που το μαζεύω με το θαλασσινό αλάτι να το νοστιμίζει και το ιώδιο να βάφει τα δάχτυλα μου. Φρέσκο αχνιστό με λαχανικά από τον κήπο μου, φυσικό ρύζι ή δημητριακά, σε μια απλή σαλάτα με ντομάτα και μπόλικο λαδολέμονο, σε μια γρήγορη ομελέτα με φρέσκα αυγά από τις αλανιάρες κότες του γείτονα μου ή σε ένα κρύο σάντουιτς με καθούρα ( φρέσκο ντόπιο τυρί από κατσικίσιο γάλα ) και ντομάτα, ψιλοκομμένο σε πουρέ οσπρίων ( φάβα, κουκιά, ρεβύθια, λούπινα ) κ.α.

Το Άγριο Κρίταμο Ικαρίας θα το βρείτε σε επιλεγμένα καταστήματα βιολογικών ειδών σε όλη την Ελλάδα. Τηλέφωνο επικοινωνίας: 6974042417

Οι φωτογραφίες είναι από την ταινία Little Land του Νίκου Νταγιαντά, σε παραγωγή της ΑΝΕΜΟΝ.

Την ταινία μπορείτε να την κατεβάσετε από εδώ: https://vimeo.com/ondemand/littleland/61692640

Πηγή: www.lifo.gr

The post Μαζεύοντας κρίταμο στο χείλος του πελάγου appeared first on Ικαριακή Ραδιοφωνία.